Bir asirlik meslegine çirak bulamiyor

  • Giriş : 29.11.2005 / 00:00:00

Kayseri'de baba meslegi ipek ipligi boyaciligini kendisinin yaptigi sistemle sürdürmeye çalisan Mehmet Karaman, kendisinden sonra bu isi yapacak çirak bulamamaktan sikintili.

Facebook Twitter
Yazı Boyutu:


Mehmet Karaman, çok sayida üniversiteli ögrencilere destek vererek ipek iplik, yün ipligi boyanmasi ve kök boyanin nasil elde edilerek kullanildigi yönünde de bilgisini paylasiyor.

Kayseri'nin eski yerlesim merkezlerinden birisi olan Kiçikapi Mahallesi'nde 200 yillik bir evin avlusunda ipek ipligi boyaciligini sürdüren Mehmet Karaman'in yaninda ise kendisi gibi emekli enistesini çalisiyor.

Burada kendi bilgisi dogrultusunda ocak kuran ve ocagin iç kismina çelik kazan yerlestiren Mehmet Karaman, ocak yakildigi zaman etrafinda ayni isinin hissedildigi küçük çapli bir havuza sahip olmus. Boyanacak ipligin miktarina göre biri küçük digeri büyük iki havuzu kullanan ipek boyacisi Mehmet Usta, sabunlu suda yumusatildiktan sonra boyanan ve asitten geçirilen ipleri yine evin avlusunda kurutuyor.

1900'lü yillarin basinda Almanya'ya giden Mustafa Ipek Boyacisi adli sahsin ipek ipligi boyaciligini burada uzun yillar çalisarak ögrendigini hatirlatan Karaman, bu kisinin 7 dil bildigini ve Kayseri'ye döndügünde de bu isi yapmaya basladigini anlatiyor.

Babasi Fikret Karaman'in bu sahsin yanina çirak olarak girdigini ve meslegi ondan ögrendigini ifade eden Boyaci Mehmet, "Babam, Mustafa Ipek boyacisinin çocugu olmadigi için kendisini çok sevdigini ve bu meslegi ögrenmesi noktasinda da büyük destekleri oldugunu anlatirdi. Meslegi ögrendikten sonra babam bu isi kendisi yapmaya basladi" dedi.

Ipek iplik boyaciligini babasindan ögrendigini ve baba meslegini de 30 yildir sürdürdügünü anlatan Boyaci Mehmet, ipek haliciligin yasandigi sorunlari göstererek bu gelismelerin kendisini de olumsuz etkiledigine dikkat çekiyor. Çin, Iran ve Uzakdogu gibi bazi ülkelerde ipek halinin girdi maliyetlerin düsük olmasi nedeniyle daha ucuza üretildigine deginen Mehmet Karaman, eskiye göre son yillarda ipek hali üretiminin azaldigini ve bitmek üzere oldugunu vurguluyor.

Mehmet Karaman, ipek hali dokunmasi için çalisan bazi küçük çapli esnaflarin oldugunu dile getirerek, "Bu esnaflarimiz, verilen hali modellerinin durumuna göre ham ipek ipligini getiriyor ve belirttikleri renklere boyanmasini istiyorlar. Bende babamdan ögrendigim kadariyla elimdeki kasik ölçegi kullanarak onlarin istedikleri renkleri ipek ipligine veriyorum. Türkiye'nin birçok sehrinden de talepler oluyor" dedi.

Türkiye genelinde yün iplik boyaciligi yapan çok sayida kisinin ve fabrikalarin olduguna deginen Boyaci Mehmet Usta, bu kisilerin ipek ipligi boyaciligi yapmak istediklerini ancak renklerin tutturulamamasi yada hali dokunduktan sonra yapilan yikama isleminde iplik renklerinin kustugunu kaydetti.

Mehmet Usta, Bursa'da ipek iplik boyaciligini yapan çok sayida firmanin olmasina karsin bildigi kadariyla bunlarin kapandigini ve bir firmanin kaldigina isaret ederek, "Ipek hali dokutan esnaf, belirtilen modeldeki renklerin kullanilmasina özen gösteriyor. Çünkü bu model ve renkler siparis üzerine seçiliyor. Bu nedenle ipek ipligine verilen renk noktasinda sorun yasamamak için, yillardir bu isi yapan ve bugüne kadar renklerden dolayi sorun olmadigindan beni tercih ediyorlar. Yeter ki bana istenilen renk örnegi gösterilsin. Ayni renkleri elde edebiliyorum" diye konustu.

Boyaci Mehmet Usta, çirak bulamadigi gibi oglunun da bu isi maddi getirisinin çok az olmasi nedeniyle tercih etmemesinden dertli. Ona göre bu meslegi birilerinin ögrenmesi ve kendisini gibi ilkel yöntemlerle degil yeni tesisler kurularak üretim yapilmasi. Ama bunun yapilabilmesi içinde ipek haliya asiri talep olmasi ve satislarin çok iyi olmasindan geçiyor.

Kayseri Erciyes Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Hali ve Kilim Bölümü 2. sinif ögrencisi Murat Gülder, aldiklari egitimi Boyaci Mehmet ustanin yaninda pekistirdiklerini belirtiyor.

Murat Gülder, birçok arkadasinin Mehmet ustanin yanina gelerek ipek ve yün hali ipliklerinin nasil boyandigi konusunda hem bilgisine hem de boyama islemlerini gözlemleyerek bir seyler ögrendiklerini dile getirdi.

Gülder, özellikle ipek iplik boyaciliginin çok zor oldugunu ve ders konulari arasinda yer alan kök boyaciligi konusunda hiç kimsenin bilgisi olmadigina dikkat çekerek, "Ögretmenlerimizde bize Boyaci Mehmet ustanin yanina gitmemizi ve onun çalisma sekli ile bilgilerinden yararlanmamizi istediler. Biz burada ipek ve yün ipliklerin boyanmasi ve özelliklede artik hiç kimse tarafindan nasil elde edildigi bilinmeyen kök boya, kök boya ile ipliklerin nhasil boyanacagini ögreniyoruz. Amacimizda maddi nedenlerden dolayi sorunlar yasayan halicilik sektöründe yeniden lokomotif olmak istiyoruz" dedi.


GENÇLER HALI DOKUMAK YERINE TEZGAHTARLIGI TERCIH EDIYOR


Evlerde artik hali dokumasini bilen ve hali dokuyan kadinlarin en düsük yas ortalamasi ise 45. 45 yas altindaki kadinlarin ya da genç kizlarin hali dokumak yerine magazalar da tezgahtarlik yapmak istediklerini ifade eden halici esnafi Salim Topçuoglu, maliyetlerdeki artis ve hali dokuyan kisi sayisinin azalmasi nedeniyle sorun yasadiklarini belirtiyor.

Kayseri ve birçok sehirden gelen halicinin ipek iplik boyanmasi için boyaci Mehmet Ustayi tercih ettigine de dikkat çeken Salim Topçuoglu, eskiden 60-50-40 metre uzunlugunda ipek hali siparisi alarak dokutturduklarini ifade ederek, "Son zamanlarda kalitesiz, modellerimizin çalinarak dokunan Çin, Iran ipek halilari Türk hali sektörünü tehdit etmektedir. Maliyet girdilerinin ucuzlugu nedeniyle ipek haliyi ucuz üreten Çin, piyasayi ele geçirmek üzere. Bugünlerde sadece Türk ipek halisinin kalitesini bilen yabanci müsteriler gelmektedir. Ancak bu talepte bazilari tarafindan kötü niyetli olarak kullanilmakta. Çin, Iran ipek ve yün halilari Türk halisi olarak gösterilmekte ve satilmaktadir" diye konustu.

Ipek halinin dokunmasinin çok kolay olmadigini dile getiren bir baska halici esnafi Hasan Hamurcu, bir halinin dokunmasinin 6 ay sürdügüne dikkat çekti.

Maliyetlerin yüksekliginden yakinan Hasan Hamurcu, ipek halilarin iplerini Mehmet ustaya boyattiklarini anlatarak, "Bugün hali dokuyan kadinlarimizin sayisi da azaldi. Hali dokuyacak insan bulmakta zorlaniyoruz. Çin ve Iran gibi ülkelere baktigimizda buradaki emegin çok ucuz olmasi da bizi zorlamaktadir. Bu noktada devletimizden çözüm bekliyoruz" seklinde konustu.


IPEK IPLIGI NASIL ELDE EDILIYOR VE NEREDE KULLANILIYOR?


Türkiye'de yardimci bir tarimsal faaliyet olarak yapilan, aile fertlerinin emeklerinin degerlendirilmesinde ve kirsal alanda gizli issizligin önlenmesinde önemli olan, ancak son yillarda üretimde düsüs yasayan ipek böcegi yetistiriciligi, yaklasik bin 500 yildan beri yapilmaktadir. Ipek, ilk kez 4 bin yil önce Çinliler tarafindan üretilmis, uzun yillar nasil üretildigi gizli tutulduktan sonra, önce Anadolu'da daha sonra da Avrupa'da üretilmeye baslanmistir.

Ipek, ipek böcegi larvalarinin koza örmek için salgiladiklari, parlak ve çok ince bir teldir. Bu teller bir araya getirilerek ipek iplikler elde edilir. Ipek, kolay boyanabilen, yumusak ve dayanikli bir ip olmasi nedeniyle tarih boyunca çok kiymetli bir dokuma hammaddesi olmustur. Türkiye'de üretilen ham ipegin tamamina yakini ise ipek hali dokumaciliginda kullanilmakta ve ihraç edilmektedir. Ayrica; giyim-kusam, ev esyalari, nakis - dikis ve ameliyat iplikleri gibi birçok üründe ipek kullaniliyor.

Facebook Twitter Yahoo Google Linkedin Stumbleupon Delicious