Eski “kırkpare”ler oldu “patchwork”

  • Giriş : 14.08.2006 / 00:00:00

“Kırkyama” ya da “kırkpare”ler sandıklarda unutulup gitmişken, artık Batılılar onları “patchwork” adıyla ciddi sanat eserleri olarak görmeye başladı.

Facebook Twitter
Yazı Boyutu:


“Yamalıbohça”, “kırkpare” ya da “yama işi” veya yeni adıyla “patchwork” daha yakın zamana kadar demode olmuşken, Batı’da bir akım olarak başlamasının ardından bizde de rağbet gördüğü günlere döndü. Anadolu’daki eski sanat anlayışlarından etkilenerek şekillenen ve çevresinde yaşamakta olan ilkel süsleme sanatlarının özelliklerinden yararlanarak kişiliğini ve kurallarını ortaya koyan “patchwork” aslında bir geleneğin de devamı. En eski örneklerinin Topkapı Sarayı’nda sergilendiği “patchwork” ürünleri artık sadece ihtiyaçtan değil, sanat için de yapılıyor. Şimdilik dikiş-nakış kursları kadar ilgi görmese de artık bir şeyler üretmek isteyen kadınların yavaş yavaş farkına vardıkları bir sanat dalı patchwork.

Parçala ve dik

Bizde “parçalı bohça”, “ninemin bohçası”, “yamalı bohça”, “kırkpare”, “hanım dilendi”, “bey beğendi” adlarıyla bilinen “patchwork” önceleri artan kumaşları hem değerlendirmek, hem de ihtiyacı karşılamak üzere hazırlanmış örtüler. Günümüzde kıyafetler artık evlerde dikilmeyip tamamen hazır giyim hakim olduğu için evinde parça kumaş bulamayan kadınlar, şimdilerde mağazalardan satın aldıkları kumaşları önce parçalıyor, sonra da yine Batı kaynaklı dergilerdeki modellere göre tekrar bir araya getiriyorlar. Batılılara gelince, onların bu tekniği öğrenmeleri ve bir sanat haline getirmelerinin hikayesi hayli ilginç, zira onlar Doğuya giden, orada yaşayan ve bu tekniği öğrenenlerin ülkelerinde bu tekniği devam ettirmesiyle yaygınlaşmış. Bunlar arasında İsviçre ve Almanya’dan göç eden “Amish” adlı protestan bir grup var ki, onlar Katolik baskıdan kaçan ve 18. yüzyılda Amerika Birleşik Devletleri’nin Pennsylvania eyaletine yerleşen Amish’ler bugün hala patchwork yapımını geleneksel bir sanat olarak sürdürüyorlar. Patchwork’ün batıya geçişinde üretilen parçaların kullanım amacı başlangıçta aynı olmasına rağmen, ABD’ne gidişinden sonra anlamını değiştirmiş ve daha çok resim sanatı olarak önem kazanmış.


Çok eski bir teknik

Önceleri fakirlik ve yokluktan Anadolu kadınlarının yaptıkları kırkparelerin geçmişi hayli eskilere dayanıyor. Bu tarzın Asya kökenli olduğu, kavimlerin tarih içindeki hareketini takip ederek Anadolu’ya geldiği, oradan da Haçlı Seferleriyle 12-13. yüzyıllarda Batı’ya taşındığı düşünülüyor. Parçalı örtü yapmak aslında bir tekniğin adı ve bohçadan seccadeye, yorgan, yatak örtüsü ve yastığa kadar ev mefruşatında yaygın olarak kullanılmış, Doğudan Batıya geçişte de “patchwork” ismini alarak bir sanat dalı haline gelmiş. Bizde “parçalı bohça”, “ninemin bohçası”, “yamalı bohça”, “kırkpare”, “hanım dilendi”, “bey beğendi” adlarıyla bilinen “patchwork” önceleri artan kumaşları hem değerlendirmek, hem de ihtiyacı karşılamak üzere hazırlanmış örtülerdi. Parçalar yanyana getirilirken aynı cins ve büyüklükte olmasına ve renk uyumuna özen gösterilir, alttan birbirine eklenerek yüzden temiz görünecek şekilde hazırlanır ve bir astarla astarlanırdı. Ayrıca etrafı çepeçevre bir başka kumaşla pervazlanırdı.
Bugün ise yeni yeni uyanan Türk kadını artık ciddi anlamda eserler vermeye başladı bile. İSMEK’in açtığı kurslar da bile artık patchwork’dan söz diliyor. Yurt dışında ise katılımın hayli yüksek olduğu ciddi yarışmalar tertipleniyor.

Facebook Twitter Yahoo Google Linkedin Stumbleupon Delicious