Fiyatlar neden yükseliyor, bu yükseliş devam eder mi?

  • Giriş : 20.10.2007 / 08:45:00

Petrol fiyatlarındaki yükseliş, ağustos ayında 70 doların hemen altından başladı ve 90 dolara yaklaştı.

Facebook Twitter
Yazı Boyutu:


Yaz aylarında genelde sakin bir seyir izleyen petrol fiyatlarındaki yükseliş, ağustos ayında 70 doların hemen altından başladı ve şimdilerde 90 dolara yaklaştı. Fiyatlar 2002 yılı başından bu yana dörde katlanırken, yılbaşından bu yana da yüzde 40'ın üzerinde bir artış gösterdi.

Petrol fiyatları neden yükseliyor?

Son yılarda petrol fiyatlarındaki yükselişin altında yatan temel neden arz talep dengesizliğine ilişkin tedirginlikler. Petrol arzının talebi karşılayamayacağına ilişkin spekülasyonlar, petrole olan talebi canlı tutuyor. Burada hem petrol arzına ve arz güvenliğine ilişkin sorunlar, hem de durmaksızın büyüyen dünya ekonomisinin giderek artan petrol talebi önemli rol oynuyor.

Petrol fiyatlarının son bir haftadaki yükselişinin en önemli nedeni ise Türkiye'nin olası Kuzey Irak operasyonu. Olası operasyona ilişkin analist ve yatırımcıların kaygıları fiyatları yukarı çekiyor. Aslında Kuzey Irak bölgesinde üretilen petrolün miktarı çok düşük. Ancak yatırımcılar, bölgede olası bir istikrarsızlığın Ortadoğu'ya yayılabileceği ve bu durumun da dünya petrol arzının yüzde 20'sini sağlayan bölgeyi olumsuz etkileyebileceğine yönelik spekülasyonlara oynuyor.
Bu nedenle fiyatlar her geçen gün tırmanıyor. Ayrıca teröristlerin Türkiye'deki petrol boru hatlarına olası misillemeleri de tedirginlik yaratıyor.

Son dönemdeki yükselişin diğer önemli bir sebebi de kış sezonunun yaklaşması. Kışın enerji talebinin artması, yatırımcıların arz-talep dengesizliğine ilişkin tedirginliklerini besliyor. Bununla birlikte ABD petrol stoklarının devamlı gerilemesi de fiyatların dengeye gelmesini önlüyor. Her ne kadar dün açıklanan stok rakamları yüksek gelse de, tek bir verinin tedirginliği bitireceğini düşünmek fazla iyimserlik olur. Ayrıca dünyanın önde gelen petrol üreticilerinden Nijerya'da yaşanan şiddet ve petrol tesislerinde çalışanlara yönelik düzenlenen saldırılar fiyatları şişiriyor.

Petrol talebi artmaya devam edecek mi?

Bu sorunun cevabı, evet... Talep artışının arkasındaki en önemli neden ise dünyadaki ekonomik büyümenin devam etmesi. Artan ekonomik faaliyetler ile birlikte enerji ihtiyacı da artıyor. Burada özellikle iki ülke büyük önem taşıyor: Çin ve Hindistan... Dünyanın sayılı ekonomileri arasına giren bu ülkelerde görülen genişleme, petrol talebini de önemli oranda etkiliyor. İki ülkenin de 1 milyarı aşan nüfusu ve yaklaşık yüzde 10'luk ortalama büyümeleri, petrolde dengeleri değiştiriyor.

Petrolü en çok kimler tüketiyor?

Dünyanın en büyük ekonomisi olan ABD, petrol tüketiminde de ilk sırada. Çin ise, 2003 yılında Japonya'yı geçerek dünyanın en çok petrol tüketen ikinci ekonomisi oldu ve ABD'ye her geçen yıl yaklaşıyor. Çin'de yıllık petrol talebi artış ortalaması yüzde 15. Uluslararası Enerji Ajansı, dünya petrol talebinde bu yıl günlük 1.5 milyon varil artış yaşanmasını beklerken, önümüzdeki sene bu rakamın 2.2 milyon varile çıkacağını düşünüyor. 25 yıl içinde ise şimdilerde günlük 90 milyon varil olan petrol ihtiyacının 140 milyon varile yükselmesi öngörülüyor.

OPEC ne yapıyor?

Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC), üretimi artırma konusunda fazla istekli değil. Fiyatlardaki artışın önüne geçmesi için OPEC'e üretim artışı yönünde yapılan baskılar da fazla sonuç vermiyor. OPEC son olarak günlük petrol üretimini 500 bin varil artırma kararı aldı ama bu rakamın fazla bir etki yaratması beklenmiyor. Piyasadaki arzın yeterli olduğunu düşünen OPEC, fiyat artışı konusunda spekülatörleri suçluyor. Piyasa ise OPEC'ten daha büyük adımlar atmasını bekliyor.

Yüksek petrolde kim kazanıyor, kim kaybediyor?

Yükselen petrol maliyeti ülkelerin ekonomik büyümeleri önünde engel oluşturuyor. Özellikle son dönemde ABD'de hız kazanan resesyon tartışmaların altında yatan en önemli nedenlerden biri de yüksek petrol fiyatları. Yükselen enerji maliyetleri hayat pahalılığını artırırken, tüketicilerin diğer alanlara ayırdığı parayı azaltıyor. Hanehalkı bütçelerinde enerjinin payı artarken, diğer harcama kalemleri kısılıyor.
Yüksek petrol hanehalklarını vururken, petrol şirketleri yaşanan yükselişten memnun. Rekor kar rakamlarına ulaşan Shell, Exxon Mobil ve BP gibi şirketler, yükselişin keyfini sürüyor. Bu şirketler yanında petrol üreticisi ülkeler de son 5 yılda dörde katlanan fiyatlardan son derece mutlu. Oluşan servet etkisi, diğer taraftan borsalar üzerinde olumlu bir etki yaratıyor. Petrolden gelen paralarla desteklenen global borsalar son yıllarda arka arka rekorlar kırıyor. Gayrimenkul ve emia piyasalarında da benzer etkiler görülüyor.

Yükseliş nereye kadar sürecek? Piyasa genelindeki beklenti, yükseliş trendinin bir süre daha devam edeceği yönünde. Ekonomilerdeki büyüme, Ortadoğu'daki gerginlik, üretici ülkelerde yaşanan sorunlar, düşük dolar ve spekülatif hareketler fiyatların inmesini engelliyor. Şimdi herkesin aklında Goldman Sachs'ın iki yıl önce koyduğu 100 dolarlık hedef var. Analistler, iki yıl önce fazla önemsemedikleri bu tahminin şimdi gerçekleşme olasılığının arttığını düşünüyor.

Facebook Twitter Yahoo Google Linkedin Stumbleupon Delicious