Her yerde çekiyor herkes çekiyor

  • Giriş : 14.02.2007 / 00:00:00

Gelişen teknolojiyle birlikte cep telefonları cep telefonu olmaktan çıktı.

Facebook Twitter
Yazı Boyutu:


Onlar birer kamera, birer fotoğraf makinesi, birer bilgisayar ve daha nice fonksiyonları olan hayatımızın vazgeçilmezleri. Nerede olursak olalım yakaladığımız 'o anı veya anları' ölümsüzleştirmek için hemen cep telefonunun kamerasına sarılıyoruz. Çekilen bu görüntüler bazen bir anı olarak kalır bazen ise bütün toplumları etkileyen bir haber metnin görüntülerini oluşturur. Cep telefonları ile çekilen görüntüler artık hayatımızda ve medya sektöründe önemli bir yer edinmeye başladı. Dünya çapındaki basın organları bu görüntülerden yararlanmaya yoluna gidiyor. Saddam Hüseyin'in asılması görüntülerinin medyaya yansımasıyla teknolojinin geldiği bu son bazı tartışmaları da beraberinde getirdi. Dünyada ve Türkiye'de geçmişte çok tartışılan gizli kamerayla cep telefonunun hiçbir farkının olmaması özel hayatın kalmadığını endişesi taşımaya başlandı. Cep telefonu görüntülerinin yararları olduğu kadar zararları da var. Özellikle Türkiye'de bu alanda yasal boşlukların olması özel hayatların hiçe sayılmasına neden oluyor. Uzmanlara göre bu alanda en kısa zamanda ciddi adımlar atılması gerekiyor. Bir başka iddia ise cep telefonu görüntülerinin alternatif medya oluşturup oluşturamayacağı tartışmaları. CNN Türk Genel Yayın Yönetmeni Ferhat Boratav, bu görüntülerin alternatif medya oluşturacağına inanmadığını belirtiyor. Boratav'a göre, cep telefonuyla çekilen görüntülerin ne anlama geldiğini anlatmak ve aktarmak yine gazetecilere düşüyor. Bu nedenle alternatif medya oluşturma olasılığı yok.

Irak'ın devrik lideri Saddam Hüseyin, Arapların büyük çoğunluğunun Kurban Bayramı'nı kutladığı bir güne başlarken asıldı. Televizyona yansıyan görüntülerde kar maskesi takan kişilerin Saddam'a birşeyler anlattığı ve ilmiği Saddam'ın boynuna geçirdikleri anlar vardı. Ama bu karede bir eksiklik vardı. Hayır, Saddam'ın sevenleri ya da başka birşey değil, bu karede cep telefonu görüntüleri eksikti. O görüntü de bir gün sonra ortaya çıktı. Cep telefonu görüntüleri, kanallara arefe sabahı yansıyan görüntülere zıt bazı durumlar içeriyordu. Bu görüntülerde Saddam'a hakaret edildiği ve Kelime-i Şahadet getirirken asıldığı televizyonlara yansıyordu. İlk görüntülerde idamın kuralına göre yapıldığı gözlemlenirken cep telefonu görüntülerinde olayın iç yüzü açığa çıkıyordu. Bu görüntüler uluslararası toplumun eleştiri oklarına hedef olurken Bağdat hükümeti cep telefonu ile görüntü çekmekle suçladığı bir kişiyi tutukladı. Bununla birlikte, Bağdat cep telefonu görüntülerinde Saddam'a hakaret eden kişinin bulunması için çalışma başlattı. Saddam'ın nereye ve nasıl gömüldüğüne ilişkin soru işaretleri de cep telefonu görüntüleri ile netlik kazanmıştı.

Cep telefonları hayatımızı işgal etmeye başladıklarında kimse bu aletlerin bir gün gelip en önemli olayları başka açılardan hayatımıza taşıyacağını tahmin etmemişti. Artık cep telefonu görüntüleri olaylara bakış açımızı değiştirirken artık alternatif medyanın bir parçası olmaya başladı. Resmi açıklamaların ya da kameraların yerine amatörce çekilen cep telefonu görüntüleri daha fazla ses getirmeye başladı. Cep telefonlarıyla çekilen görüntüler dakikalar içinde internette video paylaşım sitelerine yansırken, oradan da tüm dünyaya yayılıyor. Olayın iç yüzünü yansıtmakta önemli bir rol oynayan cep telefonları görüntülerine İngiliz BBC ve Amerikan CNN televizyonları da önem veriyor. Önemli bir olayı internet sitesine taşıyan BBC, haberin sonunda olaya tanıklık edenlerin ya da elinde görüntü olanların kendisi ile temasa geçmesini teşvik ediyor. Mesela, İngiltere'de 52 kişinin ölümü ile sonuçlanan 7 Temmuz saldırısının ardından ekranlara yansıyan son teknoloji ürünü kameralar değil son teknoloji ürünü cep telefonları ile çekilen amatör görüntüler oldu. Ortamdaki kaosu yansıtması ile birlikte görüntülerden insanların ne kadar çaresiz kaldığı da ortaya çıkıyordu. Bu görüntülerin ardından harekete geçen İngiltere, yardımların nasıl daha iyi kurbanlara ulaştırılabileceği üzerinde durmaya başladı.

Görüntü kaydedebilen cep telefonu satışları tüm dünyada yıllık ortalama yüzde 93 oranında büyüyor. Sektör temsilcilerine göre, 2007'de 160 milyon kişinin elinde fotoğraf çekebilen kameralı cep telefonu göreceğiz. Bu durum hesaba katılınca olayın nasıl bir hale geleceği ortaya çıkıyor. Herkesin elinde kameralı bir cep telefonu bulunması ile olayların iç yüzünü artık daha rahat görebileceğiz.

Yüzyılın felaketi olarak adlandırılan tsunami afetinin gerçek boyutlarını da cep telefonu görüntüleri sayesinde görmüştü dünya. Denizin çekilmesinin ardından dalgaların kabararak otelleri bastığı, insanları yuttuğunu bu aletler sayesinde görmüş ve dehşete kapılmıştık. Bu görüntüler kuşkusuz insanları afet kurbanlarına yardım etmeye teşvik etti.

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın aniden rahatsızlanmasının ardından hastane önünde neler yaşandığı gene cep telefonu görüntüsü ile ortaya çıktı. Erdoğan'ın arabadan nasıl indirildiği ve hastaneye taşındığı bu görüntülerle netlik kazandı. Irak'ta Amerikan askerlerinin Iraklılara reva gördüğü muameleler de cep telefonundan çekilen resimlerle ortaya çıkmıştı. Iraklıların köpeklerle korkutulduğu, üst üste yığıldıkları cep telefonu sayesinde dünya basınına yansımıştı. Bu görüntüler uluslar arası toplumda infial uyandırırken pek çok asker hakkında soruşturma başlatılmış, Bush yönetimi zor durumda kalmıştı. Afganistan'da savaşın arka planı da cep telefonu kameraları ile görülebiliyor. Afganistan'da görev yapan Hollandalı bir askerin cep telefonu ile çektiği görüntüleri memleketine geri dönünce birleştirmesi ile ortaya bir film çıkabiliyor. Hatta bu film, festivallerde yer edinebiliyor.

Cep telefonu görüntüleri ünlü kişileri de zor durumda bırakabiliyor. Türkiye'de de izlenen Seinfeld dizisinde ‘Cosmo Kramer' karakterini canlandıran Amerikalı aktör Michael Richards bir gösterisi sırasında bir izleyiciye ırkçı hakaretler yağdırdığı anlar da cep telefonu aracılığıyla yakalandı. Ayrıca, kötü niyetli insanların elinde istenmeyen sonuçlar da doğurabilir bu cep telefonu kameraları. Bazı kişiler cep telefonu kameraları ile elde ettikleri görüntüleri şantaj için kullanıyor.

Boratav: "Görüntünün ne anlattığını anlamak ve anlatmak muhabirin görevi"

CNN Türk Genel Yayın Yönetmeni Ferhat Boratav, cep telefonu görüntülerinin medyada sık kullanılmasıyla birlikte başlayan alternatif medya olma yolunda yapılan yorumlara katılmadığını belirtiyor. Boratav'a göre, "Cep telefonu görüntüleri sadece görüntüden ibaret. O görüntünün ne anlama geldiğini söyleyen yine gazeteciler, haberciler. Sadece görüntüler herşey anlatamayabilir ya da çok yanlış şeyler anlatabilir. Onun ne anlama geldiğini anlamak ve anlatmak yine gazetecilerin, habercilerin görevi."

Cep telefonuyla çekilen her türlü görüntü yayınlanır mı?

Cep telefonuyla dünyanın veya Türkiye'nin herhangi bir köşesinde çekilmiş herhangi bir görüntünün yayınlanması ne kadar doğru? Burada yayıncılara önemli sorumluluk düşüyor. Çünkü bu alanda yasal boşluklar olduğundan hangi görüntülerin yayınlanması kanunlarla sınırlandırılmadı. Ferhat Boratav, kaynağı ve doğruluğu iyi araştırıldıktan sonra cep telefonu görüntülerinin yayınlanmasının hiçbir sakıncası olmadığını söylüyor. Boratav, görüntülerin kamu yararı sağlıyorsa, kamu yararı gözetiyorsa mutlaka yayınlanması gerektiğini belirtiyor. Prof. Dr. Nilüfer Narlı ise butür görüntülerin hangi kriterlerde yayınlanacağını çerçeveleyen yasal düzenlemelerin bir an önce çıkması gerektiğini ve sorumluların ciddi yaptırımlara cezalandırılması gerektiğini belirtiyor.

“Cep telefonu sadece cep telefonu değil”

Flash Tv Genel Yayın Yönetmeni Hakan Aygün'e göre ise cep telefonu görüntüleri kesinlikle alternatif medya oluşturacak. Aygün, "Televizyonlar cep telefonunun içine doğru geliyor. Teknoloji; televizyon, internet ve cep telefonu evliliğine doğru gidiyor. Cep telefonları sadece cep telefonu değil artık. Onlara birer kamera diyebiliriz. Son Irak savaşında internet üzerinden webcam ile görüntüler geçildi. Bir dahaki savaşlarda cep telefonlarından naklen yayın yapılacak belki de. Görüntü kalitesi düşük bile olsa değerli olduğu için alternatif çekilen görüntüler olmadığından cep telefonu görüntüleri her zaman yayınlanacaktır." diye konuştu.

"Yasa olmadığı için çok rahat gazetecilik yapıyoruz"

Cep telefonu görüntüleri daha yeni yeni gündem belirlemeye başladı ve gündeme geldi. Türkiye'nin henüz geçiş süreci yaşadığını ifade eden Hakan Aygün, "Diğer ülkelerde hangi görüntünün ne zaman ve hangi kriterlere göre yayınlanacağı yasalarla düzenlendiği halde Türkiye'de hala yasal boşluklar mevcut. Bu konuda yasal boşluk var. Bu alanda düzenleyici yasaların çıkacağına inanıyorum. Zaten ilk önce teknoloji gelişir ardından yasa çıkar. Türkiye'de yasa olmadığı için şunu çok rahatlıkla söyleyebilirim. Şu anda çok rahat televizyonculuk, gazetecilik yapıyoruz." dedi.

Amerika Saddam’ın idamının ilk görüntüleri dışındaki görüntüleri kullanmadı. Oysa cep telefonuyla çekilen o görüntüler bir infazın ötesinde çok şeyler anlatıyor. Irak'ta yönetimin ne kadar başı boş olduğunu ne kadar intikam duygusuyla hareket ettiğini görüyorsunuz. Amerika'nın içinde bulunduğu ve bütün Ortadoğu'yu etkileyebilecek bir sürecin tahlillerine, ip uçlarına ulaşabileceğimiz görüntüler vardı.

Prof. Dr. Nilüfer Narlı: "Cep telefonu görüntüleri kitleleri hem mobilize ediyor hem de sindirebiliyor"

Cep telefonları hem haber almak hem de o haberi yaymak için kullanılabildiğinden siyasi olayları şekillendirmede önemli rol oynuyor. Bahçeşehir Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Nilüfer Narlı, Saddam Hüseyin'in asılması görüntülerinden yola çıkarak, infaz anının görüntülenmesi ve sonrasında yaşananları medyaya sızdıranların iki amacı olabileceğini söylüyor. Narlı'ya göre birinci amaç, Saddam'ın yandaşlarına karşı kin ve nefretini artırmak. İkincisi ise siyasi anlamda onları mobilize etmek.

Cep telefonuyla çekilen idam görüntülerini Narlı şöyle yorumluyor:

"İdam görüntülerinde önce bir grup Saddam Hüseyin'i aşağılıyordu. Burada sanki linç havası vardı. Saddam Hüseyin yanlıları bu görüntülerle büyük bir üzüntüye boğuldu. Saddam Hüseyin karşıtları sevindiler intikam aldıklarını düşündüler. Bu görüntüler ileride psikolojik savaş için kullanılabilir mi? Tabii ki kullanılabilir. Kitleleri hem mobilize edebilirsiniz hem de sindirebilirsiniz. Cep telefonu görüntüleri resmi kanalların süzgecinden geçmeden kısa bir sürede tüm dünyaya yayılıyor. Mesela Irak'ta kafa kesme olaylarını cep telefonuyla görüntüleyip tüm dünyaya yaydılar. Oradaki amaç terörize etmek."

Bekir Hazar: "Kameramanlık mesleği tarihe karışacak"

Yeni Şafak Gazetesi yazarı Bekir Hazar, gelişen teknolojiyle birlikte kameramanlık mesleğinin ortadan kalkacağını savunuyor. Cep telefonlarıyla çekilen görüntü kalitesinin en kısa zamanda artacağına inandığını belirten Hazar, birkaç yıl sonra bir haber bülteninin bütün haberlerinin cep telefonuyla çekilen görüntülerden oluşabileceğini söylüyor. Kaynağı belli olmayan görüntülerin medyada yer almasının ileride bazı sıkıntılar doğuracağına inanan Hazar, "Medya hangi ellerden geldiği belli olmayan bu tür görüntüleri yayınlamaya başlarsa ileride medya güvenirliği açısından ciddi sıkıntılar doğurur. İlk başta internet üzerinde özel hayatları ihlal eden ciddi görüntüler yayınlandı. O dönem yasa yoktu. Sonra bir takım düzenlemeler, kanunlar çıkartılarak biraz da olsa kontrol altına alındı. Facialar yaşanmadan bu tür görüntüler yasal düzenlemelerle denetim altına alınmalı."

Facebook Twitter Yahoo Google Linkedin Stumbleupon Delicious