İşte belgesi!

  • Giriş : 01.02.2006 / 00:00:00

Son dönemde doğalgazın fiyatı üzerinden yapılan tartışmalar aydınlanıyor.

Facebook Twitter
Yazı Boyutu:


Aynı gaza, Gürcistan 110, Yunanistan 207, Almanya 217 ve Avusturya 221 dolar ödüyor.

Rusya ile Ukrayna arasındaki son kriz sırasında gündeme gelen doğalgazda fiyat belirsizliği aydınlanıyor. Enerjiyi pahalıya aldığımız yönündeki iddiaların basında geniş yer bulması üzerine Enerji Bakanlığı, “Avrupa'da en ucuz gazı biz alıyoruz.” açıklaması ile yetinmişti. Ancak Rus Gazprom'un fiyatın 260 dolara çıkabileceği yönündeki beyanatı soru işaretlerini daha da artırmıştı. Zaman'ın ulaştığı belgeler ise konuya yeni bir boyut kazandırdı. Kasım ve Aralık 2005 tarihli faturalar, Rusya ile İran'a bin metreküp doğalgaz karşılığında telaffuz edilen rakamların üzerinde bir ücret ödendiğini ortaya koyuyor. Rus Gazprom'un şirketi Gazexport'un 8 Kasım 2005 tarihinde kestiği faturada bin metreküp için ödenecek tutar hanesinde 242,863 dolar rakamı yer alıyor. İran'ın gaz şirketi NIGC'in 15 Aralık 2005'te düzenlediği faturaya göre birim fiyat 236 dolar olarak gösterilmiş. Söz konusu rakamlar Gazprom'un açıkladığı diğer ülke fiyatlarının üzerinde seyrediyor. Gürcistan 110, Yunanistan 207, Romanya 214, Almanya 217 ve Avusturya 221 dolar ödüyor. Bu arada Türkiye'nin 2006'da 260 dolar civarında ödeme yapacağı öne sürülürken, Avrupa ülkeleri ortalamasının 135 dolarda kalması aradaki uçurumu gözler önüne seriyor. Fiyat tartışmaları 2003'te Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde gizli oturumda ele alınmış, ancak ‘devlet sırrı' gerekçesiyle milletvekillerine fiyat hakkında net bir bilgi verilmemişti. Türkiye yılda 31,5 milyar metreküplük doğalgaz alımı yapıyor. Bunun 19 milyar metreküplük kısmı Rusya'dan sağlanıyor. 8 milyar metreküp de İran'dan gelirken, ihtiyacın diğer kısmı Cezayir ve Nijerya'dan tankerlerle taşınıyor. Metinlerde fiyatın yanı sıra tazminat konusuna da açıklık getiriliyor. Buna göre Türkiye, kasımda günlük teslimat miktarına uymadığı için 86 milyon 290 bin 683 dolarlık faturadan 403 bin 147 dolar mahsup etmiş.

Aynı gerekçeyle İran’ın aralık faturasında 421 bin 762 dolarlık kesinti yapılmış. Söz konusu belgeler Enerji Bakanlığı’nın ‘günlük kesintilere karşı tazminat müeyyidesi yok’ yönündeki açıklaması ile çelişiyor. Uzmanlar gazın alındığı ilk tarih olan 1986’dan bu yana anlaşmalarda günlük teslimat miktarı konusunda Türkiye lehine hükümlerin yer aldığını belirtiyor. Bir başka ifadeyle Rusya ve İran’ın günlük asgari teslimat miktarlarını düzenli yapmaması veya kalitesiz gaz vermesi (düşük basınç) halinde Ankara’ya tazminat hakkı doğuyor. Tazminat oranı ise Rusya için kışın yüzde 8, yazın yüzde 4 olarak uygulanıyor. İran ise kışın yüzde 6-9, yazın yüzde 3’lük bir indirimi kabul ediyor. Botaş, tazminatı bir sonraki ayın faturasından düşüyor.

Rusya, ocak ayında Ukrayna’nın kullandığı gazı 50 dolardan 230 dolara çıkaracağını açıklamıştı. Ukrayna artışı kabul etmediğini belirterek, toprakları üzerinden Avrupa ve Türkiye’ye geçen gazı kesmeye başlamıştı. Krizin çözülmesi ile Ankara rahat bir nefes almış, ancak bu kez de Sibirya soğuklarının talebi artırması üzerine Rusya ve İran’ın gazda kesintiye gitmesi yeni bir krize yol açtı. Botaş, meskenleri soğukta bırakmamak için ilk aşamada elektrik üreten santralların yanı sıra bazı sanayi kuruluşlarının vanasını kapatmıştı. Aralarında Koç ve Zorlu Holding gibi yüksek miktarda enerji kullanan grupların temsilcileri Başbakan Tayyip Erdoğan’a çıkarak yardım talebinde bulundu. Erdoğan’ın ‘sanayinin gaz ihtiyacını giderin’ talimatının ardından Enerji Bakanı Hilmi Güler, İstanbul’da Tüsiad üyeleriyle bir araya geldi. Toplantıda sanayicilere elektrikte doğalgazın yüzde 50’ye yakın payı olduğunu belirterek, ihtiyaca cevap verilebilmesi için su ve kömür gibi yerli kaynakları azami ölçüde kullandıklarını kaydetti. Enerji Bakanı Hilmi Güler, toplantı öncesi gazetecilere verdiği demeçte, Türkiye’nin anlaşmalardaki ‘al ya da öde-take or pay’ maddesi sebebiyle tüketmediği gaza para ödediğini dile getirirken, buna karşılık günlük teslim alması gereken miktara ilişkin herhangi koruyucu bir hüküm bulunmadığını açıklamıştı. Yıllık elektrik tüketimi 180 milyar kilovatsaate ulaşırken, söz konusu rakamın yarıya yakını ithal gazdan temin ediliyor. Hükümet, artan enerji talebini karşılamak için yerli kaynaklara ilave olarak 3 nükleer santraldan birinin yapımına 2012’ ye kadar başlamayı hedefliyor.

Fiyatı petrol belirliyor

Türkiye, ithal ettiği doğalgazın fiyatını özel bir formüle göre ödüyor. Formül, uluslararası petrol piyasalarındaki fuel oil ve motorin gibi ürünlerin değişken fiyatlarını içeriyor. Petrol fiyatlarındaki geçmiş 6 aylık hareketlenmelerin ortalamasına göre belirlenen fiyat, gelecek dönem için uygulanıyor. Rus Gazprom, anlaşma yaptığı ülkelere gaz satış fiyatını açıklamadığı gibi, karşı tarafı da bu konuda anlaşma metnine koyarak suskun bırakıyor. Uzmanlar, Rusya’nın bu sayede en büyük tedarikçi olarak piyasayı istediği fiyata çekmeye çalıştığını kaydediyor. Bazı ülkelerin daha ucuza gaz almasını ise şirket, ‘boru hatlarının eski olması ve amortisman giderlerinin karşılanmış olması’ gibi maliyet azaltıcı unsurları örnek göstererek kendini savunuyor

Facebook Twitter Yahoo Google Linkedin Stumbleupon Delicious