Kriz fırsat oldu Rus gazı, Avrupa’ya Türkiye’den gidecek

  • Giriş : 31.03.2006 / 00:00:00

Rusya, Ukrayna ile yaşadığı krizin ardından Avrupa'ya sattığı gazın geçiş güzergahını değiştirme kararı aldı.

Facebook Twitter
Yazı Boyutu:


Projeye göre, Botaş ve Gazprom ortak bir şirket kuracak. Türkiye ile Yunanistan arasında yapımı devam eden boru hattı üzerinden AB ülkelerine gaz geçişi sağlanacak. Böylece Türkiye hem daha ucuza gaz alacak hem de Rusya'nın Avrupa'ya sattığı gaza ortak olacak. Konu, 3 Şubat'ta Gazprom Başkanı Alexey Miller ile Enerji Bakanı Hilmi Güler'in görüşmesinin ardından gündeme geldi. Botaş Genel Müdür Vekili Rıza Çiftçi başkanlığındaki heyet geçen hafta Moskova'ya giderek Gazprom yetkilileriyle muhtemel ortaklığı masaya yatırdı. Rusya, ‘fiyat indirimi' ve ‘al ya da öde' yükümlülüğünün düşürülmesini müzakere etmeyi kabul etti. Teknik seviyede mutabakata varılan konuların şekillendirilmesi için Bakan Güler ile Miller, Moskova'da yeniden bir araya gelecek.

Geçtiğimiz yıl sonunda Rusya’nın fiyatını kabul etmediği için gazı kesilen Ukrayna, ihtiyacını, üzerinden Avrupa’ya giden borulardan çekerek karşılamıştı. Yaşanan büyük sıkıntı üzerine Avrupa’da arz güvenliği tartışmaları yaşanmış ve Türkiye üzerinden alternatif kaynaklarla temasa geçilmesi kararlaştırılmıştı. Avrupa Birliği uzun süredir İran ve Türkmenistan doğalgazı ile ilgileniyor. Ukrayna ile arasındaki krizi bir süreliğine donduran Rusya, Avrupa’ya sattığı gazı daha güvenli yollardan ulaştırmak için Türkiye ile masaya oturdu. Halihazırda Enerji Bakanlığı’nın proje aşamasındaki birçok dosyasıyla ‘yatırımcı’ sıfatıyla yakından ilgilenen Rusya, Türkiye’ye gaz taşımacılığında da ortaklık teklifinde bulunuyor. Söz konusu gelişmeyi değerlendiren üst düzey bir Enerji Bakanlığı yetkilisi, “Krizler aynı zamanda fırsat kapısı oldu. Rusya AB’ye gaz verebilmek için Türkiye ile birlikte hareket etmek zorunda kaldı.” ifadelerini kullanıyor. Yaşanan krizin ardından Rusya’nın Ukrayna’yı by-pass etmek istediğini belirten aynı yetkili, bu sayede başta Yunanistan olmak üzere bütün Avrupa’nın doğalgaz ihtiyacını, Birlik’le üye olmak üzere masaya oturmuş Türkiye üzerinden daha güvenli bir şekilde temin edebileceğini ifade ediyor. Rusya ile yapılan görüşmelerin olumlu sonuçlanması halinde gaz sevkıyatının 2008’de başlatılması öngörülüyor. 3 Şubat’ta Ankara’da Enerji Bakanı Hilmi Güler ile görüşen Gazprom Başkanı Alexey Miller, enerji yatırımlarına duydukları ilgiyi aktarmıştı. Bu ziyarette görüşülen konuların teknik detayları da geçtiğimiz hafta Moskova’ya giden Genel Müdür Vekili Rıza Çiftçi başkanlığındaki Botaş heyeti tarafından masaya yatırıldı. Üç gün süren görüşmelerde Rusya, Türkiye ile Yunanistan arasında döşenen boru hattına ilgisini dile getirdi. Anlaşması Temmuz 2005’te imzalanan Güney Avrupa Gaz Ringi projesi çerçevesinde Yunanistan’a ilk gaz tesliminin bu yıl sonuna doğru yapılması hedefleniyor. 2006 yılında tamamlanması beklenen boru hattı daha sonra İtalya’ya uzatılacak.

Yunanistan üzerinden AB’ye açılmak isteyen Rusya bu çerçevede Türkiye’yi transit geçiş noktasından çok ‘stratejik ortak’ olarak görüyor. Miller’in şubatta Bakan Güler’le görüşmesinden önce Yunanistan’da temaslarda bulunduğunu kaydeden yetkililer, “Rusya ilk olarak Yunanistan’ı ikna için uğraştı.” bilgisini veriyor. Rusya, ilk etapta 20 milyon metreküp gaz gönderdiği Mavi Akım’ın kapasitesini artırarak, Yunanistan’a geçiş sağlamayı planlıyor. Rusya’nın boru hattına gaz verme teklifine karşılık Enerji Bakanlığı da bazı şartlar öne sürüyor. Buna göre doğalgaz ihtiyacının yüzde 65’ini Rusya’dan karşılayan Türkiye’ye ‘aldığı gazın fazlasını satamaz’ yönündeki anlaşma hükmünün geçersiz sayılmasını istiyor. İki ülke arasındaki gaz anlaşmalarına göre Türkiye, Rusya’dan aldığı gazın fazlasını kullanmasa bile parasını ödüyor. Elinde kalan gazı da ticarî amaçla kullanamıyor. Botaş, aldığı gazın yüzde 75’i oranında olan ‘al ya da öde’ yükümlülüğünün de yüzde 65’e çekilmesini istiyor. Enerji Bakanlığı, Rusya’dan, İstanbul’u tehlikeye sokan Boğazlar’dan tanker geçişine karşılık hazırlanan Samsun-Ceyhan Projesi’ne de destek vermesini talep ediyor. Mavi Akım’a paralel ikinci bir boru hattı yapılması da görüşmelerde ele alınan konular arasında yer alıyor.

Mavi Akım İsrail’e uzayacak

Zaman, Güler-Miller görüşmesinin perde arkasını 4 Şubat’ta, ‘Rusya fiyatta indirim yapacak, Mavi Akım İsrail’e uzatılıyor’ başlığıyla duyurmuştu. Buna göre Samsun-Ceyhan arasında yapılacak petrol boru hattının da Mavi Akım’a paralel İsrail’e uzatılması üzerinde duruldu. Bakan Hilmi Güler ve Botaş yöneticileriyle bir araya gelen Rus heyetinin ele aldığı konular arasında Karadeniz’e ikinci hat döşenmesi, depolama ve yurtdışından ithalin özel sektöre devri gibi Türkiye’deki doğalgaz yatırımları yer aldı. Elindeki doğalgazı Akdeniz’e indirmek, İsrail ve Lübnan’a ulaştırmak isteyen Gazprom, Avrupa’ya alternatif güzergâh oluşturma fikrini de ilk olarak burada gündeme getirdi. Yunanistan ve İtalya’ya gaz verilmesinin ayrıca masaya yatırılarak görüşülmesi konusunda mutabakata varıldı. Bu çerçevede Mavi Akım’dan alınan gazda ‘al ya da öde’ yükümlülüğüne düşmemek için ihtiyaç fazlasının söz konusu ülkelere satılması da gündeme geldi.

Öncelik Hazar gazının

Karacabey’den başlayan boru hattının toplam uzunluğu 211 kilometresi Türkiye’de olmak üzere yaklaşık 300 kilometre olacak ve hattın 17 kilometrelik bölümü Marmara Denizi’nin altından geçecek. Hat, İpsala sınır noktasından Yunanistan’a giriş yaptıktan sonra Gümülcine’de sona erecek.

Facebook Twitter Yahoo Google Linkedin Stumbleupon Delicious