Seçimlere bağımsızlar damgasını vuracak (YORUM)

Seçimlere bağımsızlar damgasını vuracak (YORUM).9595
  • Giriş : 19.06.2007 / 04:48:00

Türkiye, cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ürettiği siyasi karmaşa ortamında erken seçime gidiyor.

Facebook Twitter
Yazı Boyutu:


22 Temmuz'da yapılacak genel seçimlerde 14 siyasi partinin aday listeleri halktan destek almak için yarışacak. Ama bu seçimlerin dikkat çeken en önemli yönlerinden birisi de Türk siyasetinde ilk kez rekor sayıda bağımsız adayın oy pusulasında yer alacak olması. Gerçekte demokrasilerde siyasi temsilin en önemli kanalı siyasi partilerdir. Bağımsız adaylık da elbette ki temsil yollarından biridir; ancak temel değil, istisnai bir yol olarak görülür.

Avrupa ve ABD'de de bağımsız adaylık elbette var; ama sınırlıdır. Örneğin ABD Senatosu'nda yalnızca tek bir bağımsız senatör yer alıyor. Batı demokrasilerinde her şeye rağmen siyasi partiler yegane temsil kanalı olarak varlıklarını koruyorlar. Bunun iki nedeni var: Birincisi, Batı'da (ve artık bizde de) seçim çalışmaları ve propaganda daha çok medya üzerinden yürütülüyor ve bu da muazzam para gerektiriyor. İkincisi, Batı'da siyasi partiler gerek liderler anlamında gerekse parti programı anlamında kendilerini değişen ülke ve dünya şartlarına hızla adapte edebiliyorlar. Örgütsel ve ideolojik anlamda bir atalet yaşanmıyor. Dolayısıyla hem adaylar hem de seçmen düzeyinde kişiler kendi dünya görüşlerine uygun partilerle daha kolay buluşabiliyorlar. Ayrıca merkez sağ ve sol partiler temsil ettikleri kanadın bütün ideolojik renklerini kendi bünyelerinde barındıracak kadar hoşgörülü davranıyorlar. Özellikle ABD'de parti disiplininin zayıf olması da farklılıkların tolere edilmesini kolaylaştırıyor. Bu anlamda Batı'daki büyük partiler birer koalisyon/şemsiye partileridir.

Türkiye gibi çok partili sistemlerde kişileri bağımsız aday olmaya iten başlıca üç nedenden söz edebiliriz:

Siyasi partilerin örgütsel anlamda kartelleşmesi ve dışarıdan gelecek adaylara parti liderliğinin ve delegelerinin sıcak bakmaması. Bu durumda siyasete girmek isteyenler bağımsız aday olmayı deniyorlar. Bu nedenle Türkiye gibi parti içi demokrasinin zayıf olduğu ülkelerde siyasete yeni girecek olan kişiler için parti listelerinde yer almanın en kestirme yolu parti lideriyle doğrudan ilişki kurmak veya onun ilgisini çekecek bazı niteliklere sahip olmaktan geçmektedir. Bu da mümkün değilse tek şans bağımsız adaylıktır.

Bağımsız adayların başarı şansı

Bazı durumlarda ise siyasete girmek isteyenler ideolojik açıdan kendilerine yakın bir parti bulamayabilirler. Son yıllarda merkez partilerinde ciddi bir kimlik krizi yaşanıyor. Zira partiler küreselleşme sürecinde giderek birbirine benzeyen programlara sahip olmaya başladı. Bu durumda merkez sağ ve sol partilerin belirgin ideolojik renkleri anlamını kaybetti, renkler soldu. Büyük partiler sınıf çıkarlarını temsil eden bir ideolojiyle ilişkilendirilmekten çok, iktidara gelmek için tüm toplumsal kesimlerden oy almaya çalışan çıkar gruplarına, bir anlamda oy toplama makinesine dönüştüler. Siyaset bilimi literatüründe bunlara "catch-all party" (herkesi yakala partisi) adı veriliyor. Tam da bu nedenle belli bir ideolojiye sıkı sıkıya bağlı bazı kişilerin bağımsız adaylık yolunu seçmeleri mümkün.

Son olarak, eğer küçük partilerin Parlamento'ya girme eşiği yüksek tutulursa, bireyler örgütlü hareket yerine bağımsız olarak da hareket edebilirler. Özellikle seçim barajı, küçük partiler üzerinde caydırıcı rol oynamaktadır.

Türkiye'de geçmişte de bazı kritik dönemlerde bağımsız adaylar Meclis'e girmeyi başarmışlardır. Örneğin 1969 seçimlerinde AP'de temsil edilme imkanı bulamayan muhafazakar kesim Erbakan önderliğinde "bağımsızlar hareketi" ile seçime girmişler ve bunlardan 13'ü milletvekili seçilebilmiştir. 1973'te 6, 1977'de ise 4 bağımsız aday Meclis'e girmiştir. 2002 seçimleri ise bağımsızlar açısından oldukça başarılı geçmiş ve 190 adaydan 9'u bağımsız olarak TBMM'de yer almıştır. 2007 seçimlerine giderken adeta bağımsız aday patlaması yaşandı. YSK kayıtlarına göre 42 seçim çevresinden 764 kişi bağımsız olarak seçim kurullarına başvuruda bulundu. Türkiye'de son iki seçimde bağımsız adayların sayısında dramatik bir artışın olması ülkemizde seçim ve parti sisteminin ciddi sorunları olduğuna işaret etmektedir. Bir bağımsız adayın Meclis'e girebilmesi için o adayın en az ilgili seçim çevresinde kullanılan geçerli toplam oyların milletvekili sayısına bölünmesi ile elde edilecek sayı kadar oy alması gerekli ve yeterlidir. Ulusal seçim barajı yoktur. Yine de bağımsız adayların örgütlü partilere rağmen seçilme şansı her zaman kolay değildir. Peki Türkiye'de neden bağımsız adayların sayısı giderek artıyor? Öncelikle, % 10'luk seçim barajı nedeniyle Meclis dışında kalan bazı küçük partiler bağımsız adaylar göstererek Meclis'e girmenin yollarını zorluyorlar. DTP ve BBP'nin son hamlesini böyle okumak gerekir. İkinci olarak bazı sol aydınlar CHP'yi kendi ideolojileri açısından yeterince sol ve yeterince sivil bulmuyorlar. Halkın çıkarlarını değil, devletin çıkarlarını temsil mekanizmasına dönüştüğünü ve CHP'nin solun değerlerini siyasete taşımaktan uzaklaşan otoriter bir lider partisine dönüştüğünü düşünüyorlar. Bu nedenle solun değerlerini yeniden siyasete taşımanın yolu olarak bazı entelektüeller bağımsız adaylık yolunu seçiyor. Nihayet Mesut Yılmaz gibi bazı eski siyasetçiler de kendi partilerinin başarılı olamayacağını düşündükleri için siyasete yeniden dönüşün bir yolu olarak bağımsız adaylığı görüyorlar.

Bağımsız adayların 2007'deki seçim başarısını önceden öngörmek olanaksız olsa da, denilebilir ki 2007 seçimlerine bağımsız adaylar damgasını vuracak ve rekor sayıda bağımsız milletvekili Meclis'e girecektir. Hatta bunların cumhurbaşkanlığı seçiminde ve hükümet kurma sürecinde kritik rol oynamaları da kuvvetle muhtemeldir. Öte yandan seçilemeseler dahi "bağımsız sol" adayların da CHP gibi partilerin seçim programlarını ve partilerin yeniden yapılandırılması tartışmalarını başlatması gibi dolaylı etkileri de olacaktır.

DOÇ. DR. BİROL AKGÜN - SELÇUK ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ÜYESİ

Facebook Twitter Yahoo Google Linkedin Stumbleupon Delicious