Talebe değil Amele Birliği

  • Giriş : 13.05.2007 / 00:00:00

'Ankara’dan, bakanlık toplantısından dönüyorduk. Yol üzerinde bir yerde mola verdik. Oradaki insanlar, bana ne işle uğraştığımı sordu.

Facebook Twitter
Yazı Boyutu:


'Amele Birliği’ başkanı olduğumu söyleyince arkadaşın biri, ‘Estağfurullah İsmail Bey, olur mu canım? Ne demek, amele birliği başkanıyım.’ dedi.
Tabii ki onlar bu birliğin ne anlama geldiğini bilmiyor. Ben birliğin faaliyetlerini güzelce anlatınca, anladılar.” Bu ilginç diyaloğu aktaran Türkiye’nin ilk sosyal güvenlik kurumu olan ve biriktirme sandığı olarak 1923’te Zonguldak’ta kurulan ‘Amele Birliği’nin başkanı İsmail Hakkı Ertürk’ten başkası değil.

Osmanlı Devleti’nde, Ordu seferberliğe çıktığı zaman savaş alanının gerisinde siper kazan, köprü inşa eden, yol yapımı gibi ağır işlerde çalışanlara verilen ‘amele’ kavramı bugün ağır işçilik yapan eşya taşıyıcıları ve inşaatlarda çalışan gündelik işçiler için kullanılıyor artık.

Ana merkezi kömür madenleriyle meşhur Zonguldak’ta bulunan birliğe Türkiye’nin çeşitli yerlerinden ilginç telefonlar gelmesi de bu şaşkınlıktan kaynaklanıyor zaten. “Adana’da amelelik yapan biriyim. Ben de sizin birliğinize üye olmak ve imkânlarınızdan yararlanmak istiyorum.” diyen bir ameleye birlik başkanı İsmail Hakkı Ertürk’ün, “Herkes Amele Birliği’ne üye olamaz; bu haklardan yararlanacak işçilerin kimler olduğu yönetmelikler çerçevesinde belirlenir.” cevabını vermesi, kurumun içinde bulunduğu “garip” durumu gözler önüne seriyor. Amele Birliği’nin hizmetlerinden, Türkiye Taş Kömürü (TTK) ocaklarında çalışan madenciler ile Çatalağzı Elektrik Santralı’nda ve Kuzey Batı Anadolu şebekelerinde çalışan işçiler faydalanabiliyor. Birliğin şu anda kayıtlı 11 bin 49 üyesi bulunuyor.

Zonguldak şehrine ilk defa gelenler ‘Amele Birliği’nden haberdar olmamaları sebebiyle, şehrin en işlek semtinde bulunan ‘Amele Birliği’ tabelasının asılı olduğu büyük binaya hayretle bakıyor ve binanın fotoğraflarını çekerek gülüşüyorlar. Aslında bir dönem ‘Amele Birliği’nin isminin değiştirilmesi, yönetimde gündeme gelmiş; ancak tarihî özellik taşıması ve hizmet verilen üyelerin değişmesini istememesi gibi sebeplerden konu gündemden düşmüş. Ancak Zonguldak madenlerinde çalışan işçiler ‘Amele Birliği’nin adından çok, kendileri için yaptığı yardımlarla ilgileniyor. Bu tarihî kuruluşun Ankara’da konukevi bile var.

Toptan’ı Amele Birliği okutmuş

Her ne kadar Amele Birliği isim olarak Türkiye’de çok fazla bilinmese de, üyelerine yaptığı yardımlar ile birçok çalışana faydalı olmuş ve olmaya da devam eden bir sosyal yardım kuruluşu. Üyelerine yaptığı yardımlar sekiz farklı kısımdan oluşuyor; ödünç para yardımı, cenaze, geçici iş görmezlik, karşılıksız öğrenim yardımı, iş kazaları öğrenim, iş kazaları ölüm aylığı, iş kazaları maluliyet aylığı. Tüm bu yardımların belki de en önemlisi çalışanların çocuklarına verilen öğrenim yardımları. 2005 yılında 2 bin işçi çocuğuna yaklaşık 100 bin YTL’lik öğrenim yardımında bulunulmuş. Geçmişte, Amele Birliği’nin bursları ile okumuş birçok bürokrat ve üst düzey yönetici de bulunuyor; bunlardan biri 1995 yılında Kültür Bakanlığı yapmış ve birçok kez milletvekili seçilmiş olan Köksal Toptan. Bugün Türkiye Taş Kömürü Kurumu’nun genel müdürü olan Rıfat Dağdelen de Amele Birliği’nin burslarıyla eğitimini tamamlamış bir bürokrat.

Türkiye için örnek bir devlet kuruluşu olan ‘Amele Birliği’nin bir dönem kapatılması gündeme gelmiş, hâlihazırda eski bir kurum olması ve bürokratik birtakım engeller nedeniyle yenilikler ortaya koyamamış olması, kapatılması fikrini akıllara getirmiş. Amele Birliği Başkanlığı’na 2004 yılında atanan İsmail Hakkı Ertürk, elinden geldiği kadar birlik bünyesinde yeni faaliyetler ortaya koymak ve birliği daha faal hale getirmek için uğraşmış; ancak o da bürokratik birtakım engellerden yakınıyor. Türkiye’de her alanda olduğu gibi sosyal yardım kuruluşlarında da büyük bir sorun halini alan bürokratik engeller, bugün yaptığı yardımlar ile birçok insana katkı sağlayan Amele Birliği’nin de sorunu. Amele Birliği her şeye rağmen kuruluşunun 83. senesinde faaliyetlerine devam ediyor.

Facebook Twitter Yahoo Google Linkedin Stumbleupon Delicious