ATO’dan ‘özel dedektiflik’ uyarısı

ATO'dan "Sherlock Holmes" uyarısı: Türkiye'de özel dedektiflik yasal değil.

Ankara Ticaret Odası (ATO) Başkanı Sinan Aygün, Türkiye’de özel dedektifliğin yasal olmadığını belirterek “Sherlock Holmes özentisi bazı kişilerin özel dedektiflik adı altında yürüttükleri eş takibi, evlilik öncesi şahıs araştırması, parmak izi araştırma, adres tespiti gibi faaliyetler yasalarımıza göre ağır suçtur.” dedi.

Aygün, son zamanlarda internet sitelerinde ve medya organlarında sıkça boy gösteren ‘özel dedektif’ler konusunda vatandaşları uyardı. Özel Dedektiflik Bürosu adı altında faaliyet gösteren firmaların yasadışı faaliyetlerini kendi internet sitelerinde açıkça ilan ettiklerini belirten, şu ifadelere dikkati çekti:

·”Eşler arasında güvensizlik varsa böyle şüphe durumunda eş 1 hafta takibe alınır tüm hareketleri ve girip çıktığı yerler hakkında rapor verilir.”

·”Araştırılacak şahsın iş, arkadaş çevresi, ilişkileri, günlük yaşantısı, tüm resmi kurumlardan belgelemek sureti ile geçmiş yaşamlarındaki tüm bilgiler elde edilir. Hizmet süresince elde edilen deliller (video, resim, belge vs.) müşterilerimize rapor olarak sunulur.”

·”Ulaşmak istediğiniz kişilerin kimlik bilgilerinden yola çıkarak, araştırılacak kişinin ikamet adresi, iş adresi ve/veya ticari faaliyetleri tespit edilir.”

·”Sevdiğiniz kişi ile evlenmeye karar verdiniz; ancak bazı korkularınız var. Sizden önce nasıl bir hayatı vardı, size karşı ne kadar dürüst davranmıştı? Bu önemli kararı almadan önce cevapları almak istemez misiniz? …. Dedektiflik, tüm sorulardan kurtulmanızı sağlayacak cevapları belgeleri ile sunacaktır.”

·”… Dedektiflik, Türkiye’nin tamamında menkul ve gayrimenkul araştırması yaparak icra davalarına destek sağlamaktadır.”

·”Öğrenci veya gençlerin tüm arkadaş çevresi, sakıncalı alışkanlıkları, ilişkileri ve sosyal yaşamları tespit edilir, elde edilen deliller (video, resim vs.) rapor olarak müşteriye sunulur.”

Söz konusu büroların yasa dışı faaliyetleri arasında, kişilerin mal varlıklarının tespiti, suçlu kişi araştırmaları, sanayi casusluğu, boşanma ve velayet davaları için delil toplama gibi faaliyetler de bulunduğunu belirten Aygün, şunları kaydetti: “Çocuğunu takip ettirmek isteyenler, işe alacağı personelin sicilinin araştırılmasını isteyenler, eşinin kendisini aldattığından şüphelenenler maalesef bu firmalara başvuruyor ve suça ortak oluyorlar. Anayasa’nın 20. maddesi ile özel hayatın gizliliği ve korunması güvence altına alınmıştır. Özel hayatının gizliliğinin ihlal edilmesi, görüntü ve seslerin kayda alınması ağır bir suçtur.”

Özel dedektiflik büroları, olay yeri inceleme, parmak izleri ve her türlü izlerin araştırılması, hırsızlık olaylarının araştırılması, çalıntı mal araştırması, kayıp eşya araştırması, sahte belge araştırması, yalancı şahit araştırması, kayıp şahıs araştırması, ticari alacaklarla ilgili adres tespiti, çeşitli davalarla ilgili delil toplama, marka-patent sahteciliği tespiti, ticari uyuşmazlıklarla ilgili konular hakkında araştırma yapıp delil toplamak, boşanma ve velayet davalarında delil toplama, eş takibi, şahıs takip ve araştırma, öğrenci takip ve araştırma, personel araştırması, evlilik öncesi araştırma, adres tespiti ve araştırma, şirket analizi, hastane olayları araştırması, rehine ve fidye araştırması gibi yasal olmayan faaliyetler yürütüyorlar. Emniyet Genel Müdürlüğü’nün 81 ilin valiliğine bir genelge göndererek, özel dedektiflik adı altında faaliyette bulunan kişi ve kurumların hassasiyetle takip edilmesini, asayiş, istihbarat ve kaçakçılık ve organize suçlarla mücadele şube müdürlükleri ile koordineli olarak yasal işlem yapılmasını istediğini belirtti. Genelgeye göre, özel dedektifliğe ilişkin bazı Avrupa ülkelerinde ve Amerika’da özel yasal düzenleme bulunmasına karşın, Türkiye’de böyle bir yasal düzenleme bulunmuyor. Genelgede, özel dedektiflik adı altında yapılan ‘izleme, dinleme, kayda alma, izinsiz olarak işlerine veya konuta girme’ şeklindeki eylemlerin ve ‘kişisel verilerin hukuka aykırı olarak bir başkasına verilmesinin’ Türk Ceza Yasası’na göre suç olduğu hatırlatılıyor. Genelgede ayrıca, özel hayatın gizliliği, konut dokunulmazlığı ve haberleşme hürriyetinin Anayasa’nın 20, 21 ve 22.maddeleri ile güvence altına alındığı belirtiliyor. Anayasa’nın 20.maddesi ‘Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz’, 21.maddesi ‘Kimsenin konutuna dokunulamaz. Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin konutuna girilemez, arama yapılamaz ve buradaki eşyaya el konulamaz’, 22.maddesi ise ‘Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir. Haberleşmenin gizliliği esastır’ hükmünü içeriyor.

Özel dedektiflik bürolarının polisin yetki alanına tecavüz ettiğine vurgu yapan Sinan Aygün, “İnternet sitelerinde (Hizmetlerimiz) başlığı altında sıraladıkları faaliyetlerin çoğu polisin yetki alanına giriyor. Çalıntı ve kayıp eşya araştırma, kayıp kişi bulma, parmak izi araştırma, rehine ve fidye araştırma gibi faaliyetler yaptıklarını söylüyorlar. Halbuki böyle bir yetkileri yok. Bu gibi durumlarda başvurulması gereken merci polistir.” dedi. Aygün, internet sitelerinde verdikleri bilgilere göre, bazı firmaların, istihbarat teknikleri konusunda eğitim almış emekli ordu mensubu ve emekli emniyet mensubu çalıştırdıkları yönünde tanıtım yaptıklarını da anlattı.

Kendisini özel dedektif olarak tanıtan bazı kişilerin ATO’nun adını kullanarak yasadışı faaliyetlerde bulunduklarına ilişkin ihbar aldıklarını belirten Aygün, “Bu kişiler hakkında suç duyurusunda bulunacağız” diye konuştu. Aygün, söz konusu firmaların vergi dairesinden “özel dedektiflik” ticaret unvanıyla vergi levhası alabildiklerini, ticaret odalarının da bu levhaya göre ticaret sicil kaydını yapmak zorunda kaldığını ifade etti. Aygün, Türkiye’de özel dedektiflik yasal olmadığı halde Özel Dedektifler Derneği bile kurulduğunu sözlerine ekledi.