KIBRIS BARİŞ HAREKATI’NIN TARİHÇESİ
Kıbrıs Barış Harekatı’nın 51. yıl dönümü, adanın geçmişindeki önemli olayları ve Kıbrıs’ın Kıbrıslı Türkler açısından önemini yeniden gündeme getiriyor. Osmanlı İmparatorluğu’nun 1878’de Rusya’ya karşı yaşadığı savaş sonrası, Kıbrıs geçici olarak İngiltere’ye kiralandı. 5 Kasım 1914’te İngiltere tarafından tek taraflı olarak adanın ilhakı gerçekleşti ve ada, 1923’te imzalanan Lozan Antlaşması ile İngiliz yönetimine devredildi.
KIBRIS’TA ENOSİS HAYALLERİ
Kıbrıslı Rumlar, 1821’den itibaren gerçekleştirdikleri “Enosis” yani Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanma hayallerini, İngiliz yönetimi döneminde açıkça ifade etmeye başladı. Yunanistan’ın desteğini de alan Rumlar, adayı tamamen ele geçireceklerine inanarak diplomatik yollarla istediklerini elde edemeyince silahlı mücadelesini başlattı. 1955 yılında EOKA terör örgütünü kurarak 1 Nisan’da saldırılara yöneldiler.
SİLAHLI MÜCADELE VE KAYIPLAR
EOKA, “Enosis”e karşı olan herkesi hedef aldı ve 1958 sonuna kadar 400 Rum, 109 Türk ve 100 İngiliz’in ölümüne sebep oldu. 33 Türk köyü sakinleri, bu baskılar sonrası göç etmek zorunda kaldı. Kıbrıs Türkleri, 1958’de Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) adı altında savunma yapılarını birleştirdi ve adadaki kaos, 1959’da Zürih ve Londra Antlaşmaları ile kısmen kontrol altına alındı. Ancak 1963’te Rum yönetimi tarafından Türk toplumuna tanınan hakların kaldırılması, yeniden saldırıların başlamasına yol açtı.
KANLI NOEL VE KATLIAMLAR
20 Aralık 1963 gecesi Lefkoşa’da Kıbrıslı Türklerin yaşadığı bölgeye yönelik saldırılar, ‘Kanlı Noel’ olarak tarihe geçti. Bu dönemde 364 Kıbrıslı Türk yaşamını yitirdi, 103 Türk köyü boşaltıldı ve yaklaşık 25 bin kişi evsiz kaldı. Ayrıca 24 Aralık’ta yapılan Kumsal semtine yönelik saldırılarda, Kıbrıs’taki Türk Alayı’nda görevli Binbaşı Nihat İlhan’ın eşi ve çocukları evlerinde katledildi. Bu olay, Kıbrıs Türk halkının maruz kaldığı vahşetin önemli bir sembolü oldu.
5 Ağustos 1964’te Rum ve Yunan kuvvetleri, Kıbrıs Türklerinin Erenköy’deki savunma noktasına saldırdı. Sivil halka yönelik bu ağır saldırılar sırasında Türk Hava Kuvvetleri, hava harekâtı düzenleyerek duruma müdahale etti ve Rum kuvvetlerini geri püskürttü. 8 Ağustos 1964’teki hava çatışmaları sırasında zor duruma düşen pilot Yüzbaşı Cengiz Topel, sağ kurtulmasına rağmen esir alındı ve ağır işkenceler sonrası şehit edildi. Topel, Kıbrıs’ta şehit düşen ilk Türk pilotu olarak anılıyor.
1974 BARIŞ HAREKATI VE MÜDAHALE
Adadaki gerginlikler yıllar boyunca devam ederken, Türkiye, 20 Temmuz 1974’te garantör devlet olarak uluslararası anlaşmalardan doğan hakkını kullanarak Kıbrıs Barış Harekatı’nı başlatmaya karar verdi. TSK, Kıbrıs Türklerini korumak ve adada barışı sağlamak amacıyla sabah erken saatlerde müdahaleye başladı. Birleşmiş Milletler Çağrısı ile ateşkes sağlandıktan sonra yapılan Cenevre Görüşmeleri maalesef sonuçsuz kaldı.
Bu durum karşısında Türkiye, 14 Ağustos 1974’te ‘Ayşe tatile çıksın’ parolasıyla harekâtın ikinci aşamasını başlattı. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin bu müdahale sürecinde 498 Mehmetçik ve 786 Kıbrıslı Türk mücahit şehit oldu. Kıbrıs Barış Harekatı, hem Türk tarihinde hem de Kıbrıs Türk halkının kaderinde önemli bir dönüm noktası olarak kaydedildi.
KIBRIS BARİŞ HAREKATINI DUYURAN İLK HABER KURUMU
Kıbrıs Barış Harekâtı sürecini yakından izleyen ajans, 20 Temmuz 1974 sabahı başlayan askeri müdahaleyi dünyaya ilk aktaran haber kaynağı oldu. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin harekâtı başlattığını, yalnızca 10 dakika sonra abonelerine servis etti. Başbakan Bülent Ecevit’in açıkladığı durum, sadece Türk halkında değil, uluslararası kamuoyunda büyük yankı uyandırdı.
GELİŞMELER VE CAMİA REAKSİYONU
Anadolu Ajansı, gelişmeleri anbean aktarırken Türkiye genelinde büyük bir heyecan yaşandı. Radyolar marş yayınına geçerken; AA, TRT ve medya organları yoğun taleplerle karşılaştı. Yabancı basın da Türk ordusunun müdahalesine kayıtsız kalmayarak, yayın akışlarını keserek durumu aktardı.
ECEVİT VE ERBAKAN’IN AÇIKLAMALARI
Harekâtın hemen sonrasında, Başbakan Ecevit ve Başbakan Yardımcısı Erbakan, basın önünde açıklamalarda bulundu. Ecevit, “Türk Silahlı Kuvvetlerimiz, Kıbrıs’ta indirme ve çıkarma harekâtına başlamıştır. Allah milletimize, Kıbrıslılara ve tüm insanlığa hayırlı etsin.” derken; Erbakan ise, “Eğer karşımızda dirençle karşılaşmazsak kan dökülmeyecek. Bu hareket, dünya barışının teminine katkı sağlayacaktır” ifadelerini kullandı. Anadolu Ajansı, hem tarihi bir tanık hem de Kıbrıs Barış Harekâtı’nın ilk sesi olarak ön plana çıktı.