KIBRIS BARIŞ HAREKATİ’NIN 51. YIL DÖNÜMÜ
Kıbrıs Barış Harekatı’nın 51. yıl dönümü dolayısıyla meydana gelen olayların geçmişi, Osmanlı Devleti’nin 1878’de Rusya ile girdiği savaşta yaşadığı yenilgiye kadar uzanıyor. Bu yenilgi sonrasında, Kıbrıs geçici olarak İngiltere’ye kiralandı. Ada, 5 Kasım 1914’te İngiltere tarafından tek taraflı şekilde ilhak edildi ve bunun resmiyeti 1923’te Lozan Antlaşması ile sağlandı.
Kıbrıslı Rumlar, 1821 yılından beri “Enosis” yani Kıbrıs’ı Yunanistan’a bağlama hayallerini İngiliz yönetimi döneminde açıkça dile getirmeye başladı. Yunanistan’ın desteğini de alan Rumlar, diplomatik yollardan istediklerini elde edemeyince silahlı mücadeleye yöneldi. Bu amaçla 1955 yılında EOKA terör örgütünü kurarak 1 Nisan’da kanlı saldırılarına başladı. “Enosis” karşıtı olan herkes hedef alındı ve 1958 yılına kadar 400 Rum, 109 Türk ve 100 İngiliz öldürüldü. 33 Türk köyü ise göç etmek zorunda kaldı. Kıbrıs Türkleri, 1958’de Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) adı altında birleşerek direniş gösterdi. Adada büyüyen kaos, 1959’da Zürih ve Londra Antlaşmaları ile kontrol altına alındı. Ancak 1963’te Rum yönetimi, Kıbrıs Türklerine tanınan hakları tek taraflı olarak kaldırdı ve saldırılar yeniden başladı.
20 Aralık 1963 tarihinde Lefkoşa’nın Tahtakale semtinde Kıbrıslı Türkler Zeki Halil ve Cemaliye Emirali’nin otomobillerinde vurularak öldürülmesiyle başlayan olaylara “Kanlı Noel” adı verildi. Bu saldırılar sonucu 364 Kıbrıslı Türk hayatını kaybetti, 103 Türk köyü boşaltıldı ve yaklaşık 25 bin kişi evsiz kaldı. 24 Aralık’ta Lefkoşa’nın Kumsal semtine yönelik saldırılarda Kıbrıs Türk Alayı’ndaki Binbaşı Nihat İlhan’ın eşi ve çocukları evlerinin banyosunda katledildi. Bu trajik olay “Kumsal Katliamı” veya “Banyo Katliamı” olarak biliniyor ve Kıbrıs Türk halkının uğradığı vahşetin acı sembollerinden biri olarak hafızalarda kalıyor.
5 Ağustos 1964’te Rum ve Yunan kuvvetleri, Kıbrıs Türklerinin savunma noktalarından biri olan Erenköy’e saldırdı. Sivil halka yönelik ağır saldırılar ve Yunan savaş uçaklarının bombardımanları başladı; çok sayıda Kıbrıslı Türk şehit oldu. Türkiye, garantörlük hakkını kullanarak sınırlı bir hava harekâtı düzenledi. 8 Ağustos 1964’teki hava çatışmalarında düşürülen Türk Hava Kuvvetleri pilotu Yüzbaşı Cengiz Topel, paraşütle atlamasına rağmen esir alındı ve ağır işkencelerle şehit edildi. Topel, Kıbrıs’ta şehit düşen ilk Türk pilotu olarak tarihe geçti.
Adadaki gerilim yıllar boyunca sürdü ve Türkiye, 20 Temmuz 1974’te garantör devlet olarak uluslararası anlaşmalardan doğan hakkını kullanarak Kıbrıs Barış Harekâtı’nı başlattı. Türk Silahlı Kuvvetleri, Kıbrıs Türklerini korumak ve adaya barışı getirmek amacıyla sabaha karşı müdahaleye başladı. Birleşmiş Milletler’in çağrısıyla 22 Temmuz’da ateşkes sağlandı ancak Cenevre Görüşmeleri sonuçsuz kaldı. 14 Ağustos 1974’te, “Ayşe tatile çıksın” parolasıyla harekâtın ikinci aşaması başlatıldı. Bu müdahale ile adada kalıcı barış ve güvenlik ortamı sağlandı; bu süreçte 498 Mehmetçik ve 786 Kıbrıslı Türk mücahit şehit oldu. Kıbrıs Barış Harekatı, Türk tarihi ve Kıbrıs Türk halkının kaderi açısından önemli bir dönüm noktası oldu.
Kıbrıs Barış Harekatı’nın sürecini yakından takip eden Anadolu Ajansı, 20 Temmuz 1974 sabahı başlayan askeri müdahaleyi dünyaya ilk duyuran haber kuruluşu oldu. Harekâtın saat 06.00’da başladığını öğrendikten sadece 10 dakika sonra, “Başbakan açıkladı: Kıbrıs’tayız” başlığıyla abonelerine servis etti. Hemen ardından, dönemin Başbakanı Bülent Ecevit’in “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Yunanistan’ın 15 Temmuz 1974’te Kıbrıs’taki düzeni silahlı zorbalıkla bozması üzerine, bu sabah şafak vakti, görevini büyük Türk ordusuna vermiştir.” ifadeleri yer aldı.
Anadolu Ajansı’nın gelişmeleri anbean aktarırken Türkiye genelinde büyük bir heyecan yaşandı. Radyolar, marş yayınına geçerken, halk gelişmeleri öğrenmek için adeta yarıştı. Yabancı basın, Türk ordusunun dünya barışını sağlamak adına Kıbrıs’a müdahale ettiğini duyurdu. Harekâtın hemen ardından Ecevit ile Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan, basın önünde açıklamalarda bulundu. Ecevit, “Türk Silahlı Kuvvetlerimiz, Kıbrıs’ta indirme ve çıkarma harekâtına başlamıştır.” dedi. Erbakan ise harekâtın amacını şu şekilde vurguladı: “Eğer karşımızda dirençle karşılaşmazsak kan dökülmeyecek. Bu hareket, dünya barışının teminine katkı sağlayacaktır.” Anadolu Ajansı, tarihe tanıklık eden bir bellek olarak Kıbrıs Barış Harekatı’nın hem tanığı hem de ilk sesi oldu.