KIBRIS BARİŞ HAREKATI’NIN TARİHİ SÜRECİ
Kıbrıs Barış Harekâtı’nın 51. yılı kutlanıyor. 1878’de Osmanlı Devleti’nin Rusya’ya karşı yaşadığı militar savaş yenilgisinin ardından geçici olarak İngiltere’ye kiralanan Kıbrıs, 5 Kasım 1914 tarihinde İngiltere tarafından tek taraflı olarak ilhak edildi. Ada’nın İngiliz yönetimine resmi olarak devri ise 1923’te imzalanan Lozan Antlaşmasıyla gerçekleşti.
KIBRISLI RUMLARIN ENOSİS HAYALLERİ
Kıbrıslı Rumlar, 1821’den itibaren hayalini kurdukları “Enosis”, yani Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanma planını, İngiliz yönetimi döneminde kamuya açık bir şekilde ifade etmeye başladı. Yunanistan’ın desteğiyle Rumlar, adayı tamamen kontrol altına alacaklarına inanarak diplomatik yollarla sonuç alamayınca silahlı mücadeleye yöneldi. Bu amaçla 1955 yılında EOKA adı verilen terör örgütünü kurarak 1 Nisan’da kanlı eylemlerine başladı.
EOKA, “Enosis” karşıtı olan herkesi hedef aldı ve 1958 sonuna kadar 400 Rum, 109 Türk ve 100 İngiliz’i öldürdü; 33 Türk köyünün halkı, örgütün baskıları nedeniyle göç etmek zorunda kaldı. Kıbrıs Türkleri, 1958’de tüm savunma yapılarını Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) adı altında birleştirdi. Ada’daki karışıklık, 1959’da imzalanan Zürih ve Londra Antlaşmaları ile kontrol altına alınabildi. Anlaşmalar sayesinde Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’nin garantörlüğünde 1960’ta Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu. Ancak 1963’te Rum yönetimi, Türk toplumuna anayasa ile tanınan hakları tek taraflı olarak kaldırdı ve Kıbrıs Türklerine yönelik saldırılar yeniden başladı.
KANLI NOEL VE KUMSAL KATLİAMI
20 Aralık 1963’te Lefkoşa’nın Tahtakale semtinde Kıbrıslı Türkler Zeki Halil ve Cemaliye Emirali’nin otomobillerinde vurulup öldürülmesi olayları tarihe “Kanlı Noel” olarak geçti. Bu saldırılar sonucunda 364 Kıbrıslı Türk hayatını kaybetti, 103 Türk köyü tahliye edildi ve yaklaşık 25 bin kişi evsiz kaldı. 24 Aralık’ta Lefkoşa’nın Kumsal semtinde gerçekleşen saldırılarda, Kıbrıs’taki Türk Alayı’nda görevli Binbaşı Nihat İlhan’ın eşi Mürüvvet İlhan ve çocukları evlerinin banyosunda katledildi. Bu trajedi, Kıbrıs Türk halkının maruz kaldığı vahşetin acı bir örneği oldu.
ERENKÖY DİRENİŞİ
5 Ağustos 1964’te Rum ve Yunan kuvvetleri, Kıbrıs Türklerinin önemli savunma noktalarından birisi olan Erenköy’e saldırdı. Bölgedeki sivil halka yönelik ağır saldırılar başlatıldı ve Yunan savaş uçakları Erenköy’ü bombalayarak birçok Kıbrıslı Türkün şehit olmasına neden oldu. Türkiye, garantörlük hakkını kullanarak sınırlı bir hava harekâtı düzenledi. Türk Hava Kuvvetleri’nin müdahalesiyle kitle kıyımının önüne geçildi ve Rum kuvvetleri geri püskürtüldü. 8 Ağustos 1964’teki hava çatışmalarında uçağı düşürülen Türk Hava Kuvvetleri pilotu Yüzbaşı Cengiz Topel, paraşütle atlayarak kurtulmasına rağmen Rumlar tarafından esir alındı. Esaretinin ardından ağır işkencelere maruz kalan Topel, şehit oldu. Cengiz Topel, Kıbrıs’ta şehit düşen ilk Türk pilot olarak kaydedildi.
KIBRIS BARIŞ HAREKATI VE MÜDAHALE
Adadaki gerginlik yıllarca sürdü ve Türkiye, 20 Temmuz 1974 tarihinde garantör devlet olarak uluslararası anlaşmalardan doğan hakkını kullanarak Kıbrıs Barış Harekâtı’nı başlattı. Türk Silahlı Kuvvetleri, Kıbrıs Türklerini korumak ve bölgeye barışı getirmek amacıyla erken saatlerde müdahaleye geçti. Birleşmiş Milletler’in çağrısıyla 22 Temmuz’da ateşkes sağlanıp silah bırakıldı. Ancak Cenevre Görüşmeleri, Rum ve Yunan taraflarının uzlaşmaz tavrı ve Kıbrıs Türklerine yönelik tehditler nedeniyle sonuçsuz kaldı.
Bu koşullar altında, 14 Ağustos 1974’te “Ayşe tatile çıksın” parolasıyla ikinci aşama harekâtı başlatıldı. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin gerçekleştirdiği bu müdahale ile adada kalıcı barış ve güvenlik ortamı sağlandı. Bu süreçte 498 Mehmetçik ve 786 Kıbrıslı Türk mücahit şehitlik mertebesine ulaştı. Kıbrıs Barış Harekâtı, hem Türk tarihi hem de Kıbrıs Türk halkının kaderine yön veren kritik bir dönüm noktası oldu.
BARIŞ HAREKATI VE MEDYANIN ROLÜ
Kıbrıs Barış Harekâtı’nın sürecini yakından takip eden Anadolu Ajansı, 20 Temmuz 1974 sabahı başlayan tarihi askeri müdahaleyi dünyaya duyuran ilk haber kurumu oldu. Türk Silahlı Kuvvetleri, 06.00’da harekâta başlarken, ajans bu olayı yalnızca 10 dakika sonra “Başbakan açıkladı: Kıbrıs’tayız” başlığıyla abonelerine aktardı. Hemen ardından “Türk Ordusu Barış İçin Kıbrıs’ta” başlıklı bültenle birlikte, o dönemin Başbakanı Bülent Ecevit’in şu sözleri yer aldı: “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Yunanistan’ın 15 Temmuz 1974’te Kıbrıs’taki düzeni silahlı zorbalıkla bozması üzerine, bu sabah şafak vakti, görevini büyük Türk ordusuna vermiştir. Bu harekât, milletimize, insanlığa ve Kıbrıslılara şeref kazandıracaktır. Türkler Kıbrıs’a yalnızca Türkler için değil, Rumlar için de barış götürmek için gidiyor.”
BÜYÜK HEYECAN VE MEDYA YANSIMALARI
AA muhabirleri, süreci anbean aktarırken Türkiye genelinde büyük bir heyecan oluştu. Ajans, “flaş… flaş… flaş…” koduyla haberini yayınlamaya başladı ve Başbakan Ecevit’in açıklaması hızla dört bir yana yayıldı. Radyolar, programlarını keserek marş yayınına geçti; AA, TRT ve gazetelerin telefonları kitlendi, halk gelişmeleri duymak için yarıştı. Yabancı basın da bu olaya kayıtsız kalmadı. Uluslararası haber ajansları ve radyolar, yayın akışlarını keserek Türk ordusunun dünya barışını sağlamak için Kıbrıs’a müdahale ettiğini bildirdi.
AÇIKLAMALAR VE TARIHİ ANLAR
Harekâtın ardından, Başbakan Bülent Ecevit ve Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan, basın önünde tarihî açıklamalarda bulundu. Ecevit, “Türk Silahlı Kuvvetlerimiz, Kıbrıs’ta indirme ve çıkarma harekâtına başlamıştır. Allah milletimize, Kıbrıslılara ve tüm insanlığa hayırlı etsin” dedi. Başbakan Yardımcısı Erbakan, harekâtın amacını şöyle ifade etti: “Eğer karşımızda dirençle karşılaşmazsak kan dökülmeyecek. Bu hareket, dünya barışının teminine katkı sağlayacaktır. Bugün milletimize ve insanlığa hizmet etmenin huzuru ve bahtiyarlığı içindeyiz.” Anadolu Ajansı, sadece bir haber kuruluşu değil, aynı zamanda tarihe tanıklık eden bir bellek olarak, Kıbrıs Barış Harekâtı’nın hem tanığı hem de