İKLİM KRİZİ VE SU KÜTLELERİ ÜZERİNDEKİ ETKİLER
İklim değişikliği ve onu takip eden olumsuz yansımaların yanı sıra, dünya üzerindeki su kütlelerini etkileyen başka bir unsur daha gün yüzüne çıkıyor. Euronews haberine göre, 1’inci ve 2’nci Dünya Savaşları sırasında batarak denizlerin dibine yerleşen savaş gemileri, adeta “okyanusların dibinde işlemeye devam eden saatli bombalar” olarak tanımlanabiliyor. Okyanusların altında paslanan bu gemilerin toksik yükleri, acilen ele alınması gereken bir çevre riski oluşturuyor ancak bu risk çoğu zaman göz ardı ediliyor.
SAAİT BOMBA ÖRNEĞİ: HMS CASSANDRA
Okyanus dibindeki “saatli bombaların” bir örneği de Aralık 1918’de, 1’inci Dünya Savaşı’nın sonunda Bolşeviklere destek için Talin’e giden HMS Cassandra gemisi. Bu gemi, mayına çarparak Saaremaa Adası açıklarında battı. 400 mürettebat hayatta kalırken, 11 kişi yaşamını yitirdi. Yaklaşık 100 metre derinlikte bulunan bu batık, 2010 yılında keşfedildi. Geminin içinde ise çevresel etkileri olabilecek petrol formunda bir saatli bomba gizli. HMS Cassandra batığını inceleyen Matt Skelhorn, bu geminin “son derece iyi muhafaza edilmiş durumda” olduğunu belirtiyor. İngiltere Savunma Bakanlığı’nın Enkaz Yönetim Programı’na göre, “bu batık, İngiltere sularında karşılaştıkları çoğu batıktan kesinlikle daha iyi durumda”. Ancak bu batığın iyi durumda olması, çevre için olumlu bir durum anlamına gelmiyor olabilir.
ÇEVRE TEHDİDİ OLARAK POTANSİYEL KİRLETİCİ BATIKLAR
Bu gibi gemilere “potansiyel olarak kirletici batıklar” (PPW) ismi veriliyor. Bu deniz araçları, sızdırdıkları takdirde çevresel hasar yaratabilecek yük veya yakıt bulunduruyor. Baltık Denizi’nden Güney Asya Pasifik’e kadar farklı coğrafyalarda bulunan bu gemilerden bazıları halihazırda sızıntı yapıyor, bu durum da hem deniz ekosistemlerini hem de yerel insan topluluklarını tehdit ediyor. Sular altında yaklaşık 8 bin 500 civarında PPW bulunduğu tahmin ediliyor ve bunların çoğu 1’inci ve 2’nci Dünya Savaşları’na dayanıyor. Ancak verilerin sınırlı olması, gerçek sayının çok daha fazla olabileceğini gösteriyor.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE ARTAN ÇÖZÜNME RİSKİ
Tangaroa Projesi, bu batıkların 80 ile 100 yıl içerisinde giderek daha fazla istikrarsız hale geleceği konusunda uyarıyor. Bu “saatli bombaların” aciliyet kazanmasının bir başka nedeni de insan eylemlerinin durumu kötüleştirmesidir. Denizlerde yıllardır yavaşça çözünmeye devam eden bu batıklar, son zamanlarda daha hızlı bir çözünme sürecine girmektedir. Okyanustaki sıcaklık artışları ve değişen su asitliği, bu artışın başlıca sebepleri arasında yer alıyor. Ayrıca, iklim krizi nedeniyle daha sık ve etkili hale gelen tayfunlar ve fırtınalar, halihazırda zayıf yapılar üzerine ek bir yük bindiriyor. Haberde ifade edilen değerlendirmeye göre, “insan faaliyetlerinin etkileri, halihazırda tehlikeli olan bu çevresel saatli bombaların fitilini iyiden iyiye kısaltıyor.”