Pamuk, Ebegümecigiller ailesine ait bir bitki türüdür ve sıcak iklimleri tercih eder. Yapısı selülozdan oluşurken, kozasından beyaz lifler elde edilirken, çekirdeklerinden yağ ve posasından hayvan yemi üretimi yapılmaktadır. Hava alabilen yapısı, dayanıklılığı, yüksek ter emiciliği ve kolay kuruması nedeniyle tekstil sektörünün vazgeçilmez ürünlerinden biri haline gelmiştir. Pamuk, tarım dışında hazır giyim gibi diğer sektörlere de istihdam sağlamaktadır. Türk giyim ürünlerinin uluslararası pazarlarda yüksek kaliteli bulunmasının önemli sebeplerinden biri de kaliteli Türk pamuğudur.
PAMUK ÜRETİMİNİN TARİHİ ANADOLUDA M.Ö
Pamuk üretiminin tarihi Anadolu’da M.Ö. 3000 yıllarına kadar uzanır. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde de önemli bir yere sahip olan pamuk, Cumhuriyet dönemiyle birlikte yenilikçi teknolojilerle desteklenerek sürdürüldü. 1926’da Adana, 1931’de Eskişehir ve 1933’te Aydın’da pamuk çiftlikleri kuruldu. Günümüzde ise Şanlıurfa, Aydın, Hatay, Diyarbakır, Adana ve İzmir, pamuk üretiminde öne çıkan iller arasında yer alıyor. Şanlıurfa, Türkiye’deki pamuk üretiminin yarısından fazlasını gerçekleştiriyor.
ULUSLARARASI GIDA VE TARIM ÖRGÜTÜNÜN VERİLERİNE GÖRE, TÜRKİYE PAMUKTA
Uluslararası Gıda ve Tarım Örgütü’nün verilerine göre, Türkiye pamukta ekim alanı olarak dünyanın 14. verimde ise 3. ülkesidir. Dünyada en büyük pamuk üretimi yapan ülkeler Çin, Hindistan, Brezilya, ABD ve Avustralya’dır. Ancak Türk pamuğunun yüksek verimliliği, uluslararası piyasada yoğun talep görmesine yol açmaktadır. Türkiye, en fazla pamuk lifi ihraç eden 5. ülke konumundadır. 2025 yılında Türkiye’nin 1,9 milyon ton kütlü pamuk ürettiği tahmin ediliyor ve son beş yılın ortalaması 2,2 milyon tona ulaşmıştır. 2025’teki pamuk ihracatı ise 360 bin ton olarak gerçekleşmiştir.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI'NIN BİTKİSEL ÜRETİM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (BÜGEM)
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü (BÜGEM) ile Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) tarafından pamuk üretimi ve yeni türler üzerine araştırmalar sürdürülmektedir. BÜGEM’e bağlı 6 ayrı araştırma enstitüsünde toplam 28 proje yürütülmektedir. Bu projelerde, daha az suya ihtiyaç duyan, yüksek sıcaklığa dayanıklı, verim ve lif kalitesi yüksek sürdürülebilir yeni pamuk türleri geliştirilmesi hedeflenmektedir.
TÜRKİYENİN TESCİLLİ MİLLİ ÇEŞİT LİSTESİNDE 150 FARKLI PAMUK TÜRÜ
Türkiye’nin tescilli ‘Milli Çeşit’ listesinde 150 farklı pamuk türü bulunmaktadır. Bunlardan 69’u TAGEM’e bağlı enstitüler tarafından geliştirilmişken, 55’i hâlâ tarımda kullanılmaktadır. TAGEM, pamuk çeşitlerinin yüzde 43’ünü sertifikalı tohum olarak sunmaktadır. Son yıllarda iklim değişikliği ile mücadele kapsamında tarla bitkilerinde kuraklığa dayanıklı 4 yeni pamuk çeşidi tescil edilmiştir. Bu çeşitler arasında Çerdo, Selçuk Bey, Volkan ve BRN 974 bulunmaktadır.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI ENSTİTÜLERİNDE GELİŞTİRİLEN PAMUK TÜRLERİ DİKKAT
Tarım ve Orman Bakanlığı enstitülerinde geliştirilen pamuk türleri dikkat çekmektedir. AND 710, ES 1 gibi kodların yanı sıra Ergüven, GAPKOT, Çetinbey, Yıldırım, Şöhret, Türkoğlu, Boran, Beril, Galaxy, Furkan, Gelincik, Kartanesi, Maraspoli, Nazar, Yağmur ve Sezen gibi isimler taşıyan pamuk türleri de mevcuttur.