Gece uykusu sırasında ağızdan salya akması, toplumda sıkça rastlanan bir durum olup birçok kişi tarafından utanç verici veya endişe uyandırıcı olarak algılansa da bilimsel literatür, çoğu vakada bunun normal bir fizyolojik olay olduğunu ortaya koymaktadır. Tükürük üretimi, otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilen sürekli bir süreçtir ve uyanıkken yutkunma refleksi sayesinde tükürüğün ağızda birikmesi engellenir.
UYKUDA TÜKÜRÜK AKIŞININ FİZYOLOJİSİ
Uyku sırasında yutma sıklığı uyanıkken dakikada yaklaşık 1-2 kez iken saatte 2-3 keze düşer, çene kasları gevşer ve ağız istemsizce açılabilir. Vücut pozisyonu, özellikle yan veya yüzüstü yatış, yerçekiminin etkisiyle tükürüğün dışarı akmasını kolaylaştırır. Sağlıklı bir yetişkinde günde 0.5-1.5 litre tükürük üretilir ve bunun önemli bir kısmı uyku evresinde de salgılanmaya devam eder.
NORMAL KABUL EDİLEN DURUMLAR
Haftada birkaç kez, az miktarda görülen ve özellikle yan yatış pozisyonunda ortaya çıkan salya akması patolojik olarak değerlendirilmez. Burun tıkanıklığı nedeniyle ağızdan soluma zorunluluğu olması, derin veya REM uykusu sırasında ortaya çıkması ve yaşlılarda kas tonusunun doğal azalması da normal kabul edilir.
RİSK BELİRTİSİ OLABİLECEK DURUMLAR
Bazı durumlarda aşırı tükürük akışı altta yatan bir sağlık sorununa işaret edebilir. Parkinson, multipl skleroz, serebral palsi ve ALS gibi nörolojik hastalıklarda yutma refleksi bozulur. Uyku apnesinde ağız açık kalarak solunum yolu açılmaya çalışılır ve bu da salya akışını artırır. Gastroözofageal reflü mide asidinin yemek borusuna kaçmasıyla tükürük salgısını uyarabilir.
DOKTORA BAŞVURMA ZAMANI
Salya akmasına nefes durması, şiddetli horlama veya boğulma hissi eşlik ediyorsa bir hekime danışılması önerilir. Gündüzleri de istemsiz tükürük akışı veya yutma güçlüğü varsa, durum aniden başlamış ve ilerleyici özellik gösteriyorsa mutlaka uzman görüşü alınmalıdır. Yüzde asimetri, konuşma bozukluğu veya yutkunma sırasında öksürme olması inme bulgusu olabilir.
YÖNETİM VE ÖNERİLER
Çoğu insan için herhangi bir tedavi gerekmez ancak rahatsızlık verici boyuta ulaşırsa sırtüstü yatmak yerine hafif yan yatmak yerçekimini azaltır. Burun tıkanıklığı varsa tuzlu su spreyi veya alerji tedavisi uygulanabilir, uykudan önce dil ve çene egzersizleri kas tonusunu artırabilir. Ağır yemeklerden ve alkolden kaçınmak uyku derinliğini ve ağız açıklığını etkilerken gerekirse diş hekiminden oral apne cihazı alınabilir. Bilimsel kanıtlar sağlıklı bireylerde uykuda hafif salya akmasının neredeyse her zaman normal ve zararsız olduğunu gösteriyor. Uyku laboratuvarı çalışmaları yetişkinlerin yüzde 30-40’ının hayatlarının belirli dönemlerinde bu durumu deneyimlediğini tahmin ediyor. Yalnızca eşlik eden nörolojik veya solunumsal semptomlar varsa detaylı değerlendirme gerekli olup kendi başına bir hastalık belirtisi değildir.