MEZAR GELENEĞİ ORTA ASYA KÖKENLİ
Tokat’ın Büyükyurt köyünde, Orta Asya kökenli tahta mezar geleneği günümüze kadar ulaşarak, ‘Tahtalıköyü boyladı’ deyiminin kaynağını oluşturuyor. Tokat’ın Niksar ilçesine 23 kilometre mesafede bulunan bu köyde, Orta Asya’dan günümüze kadar gelen ilginç bir mezarlık geleneği göz alıyor. Köydeki 5 mezar, Türklerin Orta Asya’dan beraberlerinde getirdikleri kültürün bir uzantısı olarak değerlendiriliyor. Eski Türklerde, kötü ruhların tahtadan uzak durduğuna inanıldığı için mezarlar ev ve bark biçiminde yapılarak cenaze anıtı işlevi görüyordu. Bu gelenek, ölen birine Türkçede “Tahtalıköyü boyladı” denmesinin kökenini oluşturuyor.
TAHTA MEZARLARIN ANLAM VE ÖNEMİ
Tahta mezarların Göktürk kanunlarında ruhların ikametgahı olarak kabul edildiğini belirten tarih araştırmacısı Aybike Gamze Gazioğlu, “Birisi vefat ettiğinde, gündelik konuşmamızda, vefat eden birisi için ‘tahtalıköyü boyladı’ deriz. Bu deyimin nereden geldiğini söylemek istiyorum. Günümüzde bu durum pek bilinmese de tahta mezarlar, biz Türklerin Orta Asya’dan beri gelenekleri arasındadır. Türkçemizde ev bark terimi aynı zamanda mezar anıtı anlamına da gelir ve Göktürk kanunlarında ruhların ikametgahı olarak görünür. Bark, ulu kişilerin yaptıkları ve ziyaret konusu olan türbeleri de ifade eder. Derme çatma ağaçtan yapılan ev anlamına da gelir. Bu nedenle, evlerin çatısı, tahta mezarlarının çatısı, cenazede taşınan tabutun üstü genelde düz değil baca şeklindedir. Ev bark dediğimiz deyim, bize ev yaşamayı bark ise ölümü hatırlatıyor. Türkçe’de ‘tahtalıköy’ tabiri ev şeklinde benzeyen tahta mezarlıklar için söylenmiş. Orta Asya’da, ağaç mezarların kötü ruhların tahtadan uzak durduğuna inanılırdı. Bu gelenekten günümüzde kalan şey, vefat eden birisi defnedilirken baş ve ayak bölümünü belirten tahtaların dikilmesidir. Bu gelenek o dönemden kalmadır. Orta Asya’da mezarlar tahtadan olduğu için, 13. yüzyılda Türk asıllı, İranlı Ozan Nizami, tahta mezarlar için ‘Kıpçak bozkırlarında toprağa saplanmış tahtalar, deniz kıyısında otlar kadar çoktur’ demiştir.”
MEZAR SAYISI AZALDI
Gazioğlu, Büyükyurt köyünde daha önce 19 tahta mezar bulunduğunu belirterek, “Şu anda 5 taneye düşmüş durumda. Yetkililerin bu son kalan 5 mezara sahip çıkmasını istiyoruz” diye konuştu.
KÖYLÜLERİN ENDİŞELERİ
Büyükyurt köyü sakinleri ise köydeki tarihi tahta mezarların beton yapılarla yer değiştirmesinden kaygılı. Köylüler, “Eskiden imkansızlıktan tahta kullanılırdı, ustalıklarını konuştururlardı. Şimdi beton mezarlar yaygınlaştı, tahta mezarlar azaldı” diyerek, bu geleneğin canlandırılmasını talep ediyor.