MACRON’UN KRİZİ DERİNLEŞİYOR
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, iki yıl içerisinde beşinci başbakanını seçmek zorunda kalması, büyük ölçüde kendi politikalarının yol açtığı ve çözüm yolu bulamayan bir krizin varlığını ortaya koyuyor. Başbakan François Bayrou’nun, bütçe açığını azaltmaya yönelik planları nedeniyle parlamentonun hükümeti düşürmesi sonucunda salı günü istifasını sunması bekleniyor. Bayrou’nun selefi Michel Barnier de yalnızca dokuz ay önce benzer bir sebepten aynı sonla karşılaşmıştı. Bayrou, 40 dakikalık konuşmasında ülkeyi “uçurumun kenarında” olarak nitelendirip ekonomik ve sosyal sorunları sıraladı. Sosyalist lider Boris Vallaud, Bayrou’nun güvenoyu talebini “yalnız ve sorumsuz bir hamle” olarak yorumlarken, Yeşiller Grubu Başkanı Cyrielle Chatelain hükümetin düşüşünü “bir nebze rahatlama” olarak değerlendirdi. Aşırı sağ lideri Marine Le Pen ise erken seçim çağrısında bulundu. Görevini korumak için mücadele eden Bayrou, milletvekillerine düşüşünün Fransa’nın mali disiplinsizliğini ortadan kaldırmayacağını söyledi. Ancak tıpkı muhafazakâr Barnier gibi, parlamento çoğunluğuna sahip olmadan destek bulmakta zor kaldı. 2024’te yapılacak ileri bir seçim, Macron için bölünmüş parlamentayla yasaları geçirmekta daha riskli hale geliyor.
FRANSA’NIN POLİTİK KRİZ TARİHİ
Fransa, 1958 yılında kurulan 5. Cumhuriyet’ten bu yana bu seviyede bir siyasi krizle sıkça karşılaşmadı. Bu anayasa, güçlü bir parlamento çoğunluğuna sahip merkeziyetçi bir cumhurbaşkanı ile istikrarlı bir yönetim hedefi taşımaktaydı. Ancak 2017’de iktidara gelen Macron, siyasi sahneyi alt üst etmiş; merkez partilerin gücünü kaybetmesiyle birlikte aşırı sağ ve radikal solun güçlendiği parçalı bir parlamentoda çıkış yolu aramaktadır. Fransa, koalisyon oluşturmaya ve uzlaşma sağlamaya alışık bir ülke değil.
YENİ BAŞBAKAN ARAYIŞI
Bayrou’ya yönelik güven oylaması öncesinde artan baskıların yanında Macron’un seçenekleri sınırlı görünüyor. Cumhurbaşkanının, kendi çevresinden bir ismi başbakan olarak ataması olası. Bu kapsamda Savunma Bakanı Sebastien Lecornu’nun ismi ön plana çıkıyor. Ancak böyle bir tercih kamuoyunda duyarsızlık olarak algılanabilir. Kulislerde, Macron’un Sosyalist bir isme görev verebileceği yönünde yorumlar da var. Ancak Sosyalistler, kalıcı bir koalisyon yerine kendi programlarını uygulayabilecekleri bir “saldırmazlık paktı” arayışındalar. Zenginlere vergi uygulaması ve emeklilik yaşının düşürülmesi gibi talepler ise Macron’un iş dünyası dostu politikalarıyla çelişiyor. Radikal sol milletvekili Eric Coquerel, bu süreçle ilgili yaptığı değerlendirmede “Sol bir hükümet senaryosuna inanmıyorum. Macron’un ekonomik politikasını değiştirmesi, küçük çapta bile olsa, söz konusu değil” dedi.
ERKEN SEÇİM VE REFERANDUM İHTİMALLERİ
Macron’un bir başka seçeneği yeni bir erken seçim olabiliyor. Ancak anketler, Marine Le Pen’in aşırı sağcı Ulusal Birlik Partisi’nin daha da güçleneceğini, Macron’un partisinin ise daha çok sandalye kaybedeceğini gösteriyor. Le Pen, olası bir seçimde milletvekilliğini kaybetme ve yeniden aday olamama durumu ile kendini “feda etmeye hazır” olduğunu belirtirken, Macron’a “ultra hızlı bir fesih” çağrısında bulunuyor. Ancak Macron’un milliyetçi ve AB karşıtı rakipleriyle iktidarı paylaşması, politik olarak büyük bir kayıp anlamına gelecektir. Cumhurbaşkanına yakın kaynaklar, Macron’un yeni bir erken seçimden kaçındığını belirtiyor. Bir parti üyesi ise “Onunla hiçbir şey ihtimal dışı değil, gerçekten öngörülemez” yorumunu yapıyor. Ayrıca, bazı siyasetçiler anayasanın değiştirilerek 6. Cumhuriyet’in kurulmasını savunuyor. Ancak kronik istikrarsızlıkla bilinen 3. ve 4. Cumhuriyet dönemlerinde uygulanan parlamenter modelin ülkenin yönetilebilirliğine nasıl katkı sağlayacağı belirsiz. Macron’un istifasını zorlayacak bir anayasal mekanizma bulunmuyor. Ancak Cumhurbaşkanı, hem parlamentoda hem de kamuoyunda artan baskılarla yüzleşiyor. Fransa, 2018-2019’daki Sarı Yelekliler protestolarında olduğu gibi halk hareketlerine yatkın bir ülke. Bugün hala hayat pahalılığıyla mücadele eden topluma hoşnutsuzluk artıyor. Macron, son yılbaşı konuşmasında referandum ihtimalinden bahsetmişti. Köşeye sıkıştığında, yeni bir siyasi “joker” hamlesi arayışına girebilir. 1969’da Charles de Gaulle, 1968 öğrenci ayaklanmalarının ardından kontrolü yeniden kazanmak için benzer bir hamle gerçekleştirmişti.