KAPANMA NEDENİYLE FEDERAL HÜKÜMET RESMEN KAPANDI
ABD’de federal hükümet, Senato’nun iki geçici bütçe tasarısını da 60 oy eşiğine taşıyamaması sonucunda gece yarısı itibarıyla resmi olarak kapandı. Kongre’de Cumhuriyetçilerin çoğunluğu bulunuyor. Temsilciler Meclisi’nden geçen “temiz” kısa vadeli finansman teklifi (CR), Senato’da Demokratların desteğini bulamadı. Ekim ayı sonuna kadar finansmanı ve yıl bitmeden sona erecek Affordable Care Act (Obamacare) sigorta sübvansiyonlarının uzatılmasını içeren Demokratların karşı tasarısı ise Cumhuriyetçiler tarafından bloke edildi. Oylamaların hemen ardından Beyaz Saray Bütçe Ofisi (OMB), kurumlara “düzenli bir kapanma planını hayata geçirme” talimatı gönderdi. OMB Direktörü Russell Vought, kapanmanın süresine dair belirsizliğe işaret ederek, çalışanların bir sonraki mesailerinde kapanma prosedürlerini uygulamak üzere işbaşı yapmalarını istedi.
KAPANMA SONUCU ETKİLENEN HİZMETLER VE ÇALIŞANLAR
Kapanma, “zorunlu olmayan” federal faaliyetleri geçici olarak askıya alıyor ve birçok kurum, ücretli-izinsiz ayrımı yaparak personel planını yeniden düzenliyor. Sosyal Güvenlik ödemeleri, gaziler (VA) hizmetleri, FEMA operasyonları ve havaalanı güvenliği (TSA) gibi temel hizmetler devam ediyor; ancak bu alanlarda dahi çok sayıda çalışan, maaş almadan çalışmak zorunda kalıyor ve ödemelerini kapanma sonrasında toplu olarak alacak. Kongre üyelerinin maaşları ise anayasa gereği ödenmeye devam ediyor. Ordu, görevde kalacak fakat maaş ödemeleri kapanma bitene kadar gecikecek. Ekonomik veri akışı da olumsuz etkilenecek; Çalışma Bakanlığı, cuma günü açıklanması beklenen aylık istihdam raporu gibi veri yayınlarını durduracak. CDC, hastalık izleme analizlerini askıya alacak. Bunun yanı sıra işyeri denetimleri ertelenecek ve ulusal mezarlıklarda rutin bakım gibi işler duracak. Ulusal Parkların ne şekilde etkilenip etkilenmeyeceği belirsiz; geçmişte personelsiz bırakılan parklarda tahribat yaşanmıştı. Öğrenci kredileri ve bazı sivil haklar soruşturmaları da ciddi anlamda yavaşlayacak.
KAPANMA MALİYETİ VE SİYASİ ÇEKİŞMELER
Kongre Bütçe Ofisi (CBO), kapanmanın günlük etkisine dair notunda, yaklaşık 750 bin federal çalışanın her gün zorunlu izne çıkarılabileceğini ve kapanma sonrası geriye dönük maaş ödemelerinin günlük yaklaşık 400 milyon dolarlık maliyete ulaşacağını belirtiyor. Etkilenen çalışan sayısının kapanma süresi uzadıkça kurumlara göre değişiklik gösterebileceği ifade ediliyor. Siyasi çekişmeler de devam ediyor; taraflar birbirini suçluyor. Cumhuriyetçi kanat, Demokratların sağlık sübvansiyonları ve bazı sağlık kesintilerinin geri alınması taleplerini bütçeye bağlayarak ülkeyi “rehin” almakla suçluyor. Cumhuriyetçi lider John Thune, “Demokratlar bu gece hükümeti kapatmayı seçti, yarın birkaç Demokrat bize katılırsa hükümeti yeniden açabiliriz” şeklinde konuştu. Demokratlar ise Cumhuriyetçilerin “temiz CR” ısrarını, sağlık güvencesini zayıflatacak bir hamle olarak değerlendiriyor. Azınlık lideri Chuck Schumer, “Cumhuriyetçiler iki partili görüşmeleri reddederek Amerika’yı kapanmaya sürüklüyor, halkın sağlık hizmetlerini riske atıyor” dedi. Beyaz Saray internet sitesinde “Demokratlar hükümeti kapattı” ifadesiyle birlikte bir geri sayım saati ve kapanmanın süresini ölçen bir sayaç yayımlandı. Konut ve Kentsel Gelişim Bakanlığı (HUD) sitesinde, kapanma için “radikal sol”u suçlayan içerikler, kamu fonlarıyla partizan mesajlar vermekle suçlanıyor. İdarenin etik uygulama ofislerinin zayıflatıldığı eleştirileri gündemde.
Küresel piyasalarda kapanmaya yönelik ilk tepki sınırlı kaldı. ABD ana endeksleri salı gününü yükselişle kapatırken (Dow Jones rekor tazeledi), vadeli işlemler çarşamba itibarıyla zayıf işaretler verdi. Altın fiyatı ise belirsizlik sonucu ons başına 3.872 dolara çıkarak yeni bir zirve gördü ve dolar endeksi bir haftanın diplerine yakın. Asya-Pasifik borsalarında karışık bir seyir izlendi; Japonya’da Nikkei 225 iş dünyası güvenindeki düşüşle yaklaşık %1 geriledi. Hindistan’da faiz kararı ise bekleniyor.
TARİHTEKİ KAPANMALAR VE GELECEK OLASILIKLAR
1981’den bu yana, 10 kapanma ve 4 uzun süreli kapanma yaşandı. Son büyük kapanma, Aralık 2018 ile Ocak 2019 arasında 35 gün sürerek tarihin en uzunu oldu. Bu kapanma, Trump döneminde, “Meksika duvarı” finansmanı krizi nedeniyle yaşandı. Clinton döneminde 1995’te 21 gün, Obama döneminde ise 2013te 16 gün kapanma gerçekleşti. Reagan yıllarında ise en uzunu üç gün süren, fakat sayıca fazla kısa kapanmalar görüldü. Kapanmanın süresi, taraflardan hangisinin ilk geri adımı atacağına ve özellikle sağlık sigortası sübvansiyonları meselesinin nasıl çözüleceğine bağlı. Cumhuriyetçi liderlik, kendi geçici finansman teklifini sık sık yeniden oylatarak daha fazla Demokrat’ı yanına çekmeye çalışıyor. Demokratlar ise kamuoyunun sağlık güvencesinden yana olduğunu savunuyor. Kısa sürmesi durumunda etkileri sınırlı kalabilir; ama haftalar sürecek bir kapanma, ücret aksamalarına, veri boşluklarına ve kamu hizmetlerinde yığılmalara neden olarak ekonomide belirsizliği artırabilir. Kapanmanın maliyetinin her gün arttığı ve çıkış yollarının hâlâ siyasi pazarlıkta saklı olduğu kesin olarak görülüyor.