Uzun süredir devam eden internet kesintisinin sona ermesiyle İran’da milyonlarca kişi adeta yeniden dünyaya bağlandı. Yabancı haber kaynaklarında yer alan bir ifadeye göre, vatandaşlar bu anı “sanki serbest bırakılan bir mahkum gibi” sözleriyle tanımlıyor. Haftalardır süren kısıtlama, ülke genelinde günlük hayatı felç etmiş, ekonomik faaliyetleri durma noktasına getirmişti. Yetkililer, kesintinin teknik bir sorundan kaynaklandığını öne sürse de bağımsız gözlemciler, bu hamlenin siyasi bir baskı aracı olarak kullanıldığını belirtiyor.
SOSYAL VE EKONOMİK ÇÖKÜŞÜN EŞİĞİNDE
İnternetin olmadığı günlerde İran’da bankacılık işlemleri durma noktasına gelirken, online eğitim ve uzaktan çalışma imkansız hale geldi. Esnaf, sipariş alamadığı ve ödeme sistemlerine erişemediği için kepenk kapatmak zorunda kaldı. Küçük işletmelerin çoğu iflasın eşiğine sürüklendi. Özellikle büyük şehirlerdeki genç nüfus, sosyal hayattan kopmanın yarattığı psikolojik baskıyı yoğun şekilde hissetti. Kesinti boyunca vatandaşlar, birbirleriyle iletişim kurabilmek için alternatif yöntemlere yöneldi. Bazı bölgelerde mahalleler arasında kurye sistemi kurulurken, haberleşme için radyo ve düdük gibi geleneksel araçlar yeniden kullanılmaya başlandı.
HALKIN GÜNLÜK YAŞAMINA ETKİLERİ
İnternet kesintisi, İranlıların gündelik rutinlerini kökünden değiştirdi. Sabah saatlerinde haber alamayan insanlar, sokaklarda ve camilerde toplanarak bilgi akışını sağlamaya çalıştı. Okullar ve üniversiteler eğitime ara vermek zorunda kalırken, birçok öğrenci sınavlarına hazırlanamadı. Sağlık hizmetleri de büyük darbe aldı; online randevu sistemleri çalışmadığı için hastanelerde uzun kuyruklar oluştu. Kesintinin en çok etkilediği gruplardan biri de kadınlar oldu. Ev içi şiddet mağdurları, yardım hatlarına ulaşamadıkları için çaresiz kaldı. Tüm bu tablo, ülkedeki toplumsal gerilimi tırmandırdı ve hükümete yönelik öfkeyi artırdı.
SİYASİ VE ULUSLARARASI BOYUT
İnternet kesintisi, uluslararası toplumda geniş yankı uyandırdı. Birleşmiş Milletler ve İnsan Hakları İzleme Örgütü, Tahran yönetimini bu kısıtlama nedeniyle sert şekilde eleştirdi. ABD ve Avrupa Birliği, İran’a yönelik yeni yaptırım tehdidinde bulundu. İran yönetimi ise kesintinin “güvenlik gerekçesiyle” uygulandığını savundu. Ancak bağımsız analistler, asıl amacın muhalif seslerin sosyal medyada örgütlenmesini engellemek olduğunu düşünüyor. Kesintinin sona ermesiyle birlikte, muhalif gruplar yeniden dijital platformlarda görünür hale gelirken, hükümet karşıtı mesajların sayısında ciddi artış gözlemlendi.
GELECEĞE YÖNELİK BELİRSİZLİK
İnternet erişiminin yeniden sağlanması İranlılar için büyük bir rahatlama olsa da kalıcı bir çözüm anlamına gelmiyor. Uzmanlar, bu tür kesintilerin tekrarlanma ihtimalinin yüksek olduğunu ve ülkenin dijital altyapısının hâlâ hükümetin kontrolünde olduğunu vurguluyor. Vatandaşlar, VPN gibi araçlara yönelerek olası bir sonraki kısıtlamaya hazırlanırken, iş dünyası da alternatif iletişim kanalları geliştirmeye çalışıyor. Tahran sokaklarında ise bugün farklı bir hava var. İnsanlar birbirlerine sarılıp sevinç gösterileri yaparken, aynı anda gelecek kaygısını da derin bir şekilde hissediyor. “Serbest kalmış bir mahkum” benzetmesi, sevincin ne kadar kırılgan olduğunu gözler önüne seriyor.