Asgari ücret, özellikle seçim dönemlerinde siyasi partilerin gündeme getirdiği konuların başında geliyor. Ve seçim bittiğinde konu unutuluyor.
7 Haziran seçimlerinde de siyasi partiler asgari ücretlerin arttırılmasına yönelik farklı vaatlerde bulundular. CHP, bunu bir adım ileriye götürerek kanun teklifi verdi. Peki bu vaatler gerçekçi mi, yapılması gereken nedir?
Türkiye’de seçim dönemlerinde siyasi partilerin oy toplama amaçlı vaatlerinin başında asgari ücretin arttırılması geliyor. En son, 7 Haziran’daki genel seçimler öncesinde alevlenen konu, seçimlerin ardından devam eden koalisyon görüşmeleri sırasında da gündemdeki yerini koruyor. CHP bir adım daha atarak Temmuz başından itibaren net 1000, 54 TL olan asgari ücretin 1.500 TL’ye çıkarılması için kanun teklifi verdi.
Kağıt üzerinde 6 milyon asgari ücretli
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) 2014 Faaliyet Raporu’na göre, Türkiye’de kayıtlı özel sektör çalışanlarının sayısı 2015 Mart itibariyle 12.431.581. Ancak, Türkiye’de kayıtdışı çalışanların sayısının da çok fazla olması, gerçek rakamın belirlermesini imkansız kılıyor. Tahminlere göre kayıtlı özel sektör çalışanlarının yüzde 48’i asgari ücretli. Bu durumda, kayıtlarda asgari ücretli olarak gösterilenlerin sayısı 5 milyon 967 bin civarında.
Bu rakamlar hesaplanırken göz önüne alınması gereken önemli bir nokta daha var. Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, daha önce yaptığı bir konuşmada “Çalışanların yüzde 45’i hâlâ asgari ücretten gösteriliyor’ demişti. Bunun anlamı, şirketlerin kayıt üzerinde bazı çalışanlarına asgari ücret ödediğini göstermesi, ancak bu çalışanlara ücretlerinin geri kalanını elden vermesi. Bu da hesaba katılırsa gerçekten de asgari ücretle geçinenlerin sayısı 2,6 milyon civarında tahmin ediliyor.
Vaatler 1.400 TL’den başlıyor
Türkiye’de 1 Temmuz’dan itibaren geçerli olan brüt asgari ücret 1.273,50 TL. Kesintiler düştükten sonra elde kalan net para ise 1.000,54 TL. Ancak, bu rakam Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonları (Türk-İş) tarafından açıklanan açlık ve yoksulluk sınırlarının altında kalıyor. Verilere göre Haziran 2015’da 4 kişilik bir ailenin açlık sınırı 1.338 TL iken yoksulluk sınırı 4.357 TL idi.
Siyasi partilerin seçimlerden önce asgari ücret vaatleri net 1.400 TL’den başlayıp 5.000 TL’ye kadar çıkıyordu. Şu anda Meclis’te temsil edilen muhalefet partilerinden CHP 1.500 TL, MHP 1.400 TL, HDP ise 1.800 TL asgari ücret vaadinde bulunmuştu.
Vaatler gerçekçi değil
İstanbul Üniversitesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Tekin Akgeyik, bu vaatlerin gerçekçi olmadığını düşünüyor. Akgeyik’e göre asgari ücretin yükseltilebilmesi için önce ekonominin büyümesi gerekiyor. Asgari ücretin de ekonomi ile dengeli bir şekilde arttırılması gerekiyor.
Ekonomi büyümeden ücretin arttırılması farklı sonuçlar doğurabilir. Bunlardan en önemlisi işverenlerin diğer çalışanların da maaşını yukarı kaydırmak zorunda kalması. Örneğin, ücreti 1.500 TL’ye çıkarmak, şu an net 1.200 TL maaşı olanların da ücretini yükseltmek anlamına gelir. Bu, ekonominin üzerindeki maliyeti arttırır. Küçük ve orta ölçekli şirketler adam çıkarmak veya kapanmak zorunda kalabilir, diyor Akgeyik.
Esas sorun gerçek ücretleri bulmak
Asgari ücretle ilgili tartışılan konulardan biri de vergi konusu. İşçi sendikaları, zaten yeterli bulmadıkları asgari ücretten bir de vergi ve SGK primi kesintileri yapılmasını doğru bulmuyor.
Türk-İş Genel Eğitim Sekreteri Nazmi Irgat, 2014 Aralık ayında yapılan asgari ücret tespit komisyonu açılış toplantısında yaptığı konuşmada, asgari ücretli çalışanın ödediği verginin gelirine göre yüksek olduğunu vurgulamış, asgari ücretli bir bekar işçinin, Aralık ayında bir üst vergi oranından vergi ödemek zorunda kaldığına işaret etmişti.
Boğaziçi Üniversitesi Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Burak Saltoğlu, gerçekten asgari ücret alan ve onunla yaşamak durumunda olan kesmin tespit edilebilirse, bu kesimden alınan verginin azaltılabileceğini hatta kaldırılabileceğini söylüyor.
Tekin Akgeyik de esas sorunun asgari ücretli olarak gösterilip açıktan, elden para alanları tespit etmek ve bu kişileri gerçek ücretleriyle kayda geçmelerini sağlamak olduğunu belirtiyor. Bu yapılabilirse vergi gelirleri artacağından, asgari ücretten alınan verginin düşürülmesi söz konusu olabilir. Kağıt üstündeki asgari ücretli rakamının gerçekçi olmadığını söyleyen Akgeyik, gerçek rakamın bulunması ve buna göre bir plan yapılması gerektiğini savunuyor.