İran ve İsrail Arasındaki Savaşın Çin Üzerindeki Etkileri
ÇİN’İN ROLÜ ÜZERİNDEKİ BEKLENTİLER
İran ile İsrail arasındaki artan çatışmalar sürerken, bölgedeki gücünü koruyan Çin’e dikkatler yönlendiriliyor. İran’ın neredeyse tüm petrolünü ithal eden Çin, çatışmalarda doğrudan bir rol üstlenmiyor, ancak gelişmeleri dikkatle izliyor. Çatışmaların seyrine yönelik olarak Pekin’in İran’a askeri destek vermesi beklenmiyor. Çin’in Tahran’a vereceği destek, sözlü ifadelerle ve insani yardımlarla sınırlı kalacak gibi görünüyor. Amerikan basını bu konuda net bir değerlendirme yapıyor ve stratejik çıkarlarına rağmen Çin’in savaşa doğrudan müdahil olmasının olası olmadığını vurguluyor.
ÇİN’E ZARAR VEREBİLECEK DURUMLAR
2023 yılında İran ve Suudi Arabistan arasında arabuluculuk yapan Çin, bu rolüyle ABD’nin bölgedeki etkisini dengeliyor gibi bir algı oluşturmuştu. Fakat iki yıl içinde Ortadoğu’daki etkisinin sorgulandığı belirtiliyor. Savaşın uzaması hâlinde, Çin’in ekonomik olarak ciddi zarar görebileceği ifade ediliyor. Aynı zamanda, İran petrolünün büyük bölümünü satın alan Pekin, bu kaynağa düşük fiyatla erişim sağlarken, artan çatışmalar tedarik sorunlarına ve fiyat artışlarına yol açabiliyor. Ayrıca, Çin’in ithal ettiği petrolün yarısı, İran’ın kapatmakla tehdit ettiği Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Pekin’in çıkarları enerji ile sınırlı değil; İran, bölgedeki jeopolitik hesaplarda önemli bir aktör olarak öne çıkıyor.
PEKİN’İN DİPLOMASİK STRATEJİSİ
Çin, şu ana kadar “İran’a tam destek” içeren açıklamalardan kaçınıyor. Devlet Başkanı Şi Cinping ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasındaki son telefon görüşmesinde, İsrail’in İran’ın toprak bütünlüğünü ihlal ettiğine dair bir ifade yer almadı. Aynı şekilde, ABD’ye yönelik bir çağrı da yapılmadı. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi’nin İsrailli mevkidaşıyla yaptığı görüşmede de kınayıcı ifadeler bulunmuyor. Uzmanlar, Çin’in diplomatik çözüm için bir arabuluculuk girişiminde bulunmadığı ve bu nedenle İsrail tarafından bağımsız bir arabulucu olarak görünmediği kanaatindeler.
STRATEJİK FAYDA VE TAYVAN’LA İLİŞKİLER
New York Times’a göre, Çin savaşı istemiyor ama bu durumdan taktiksel olarak yararlanabilecek bir konumda. Uzun süreli bir çatışma, ABD’nin Asya’daki askeri varlığını Ortadoğu’ya kaydırmasına sebep olabilir. Bu durum, Çin’e Tayvan gibi bölgelerde daha fazla hareket alanı yaratabilir. Uzmanlar, Çin’in Ortadoğu’daki krizden çıkaracağı derslerin, olası bir askeri adımda Tayvan’a yönelik etkili olabileceğini değerlendiriyor. Yaşanan gelişmelerin, Pekin açısından sadece jeopolitik bir durum değil, aynı zamanda büyük bir sınav teşkil ettiği konusunda görüş birliği sağlanıyor.