DEĞİŞEN DÜNYA VE İTİCİ GÜÇLERİ

Dünya, sürekli değişen ve dinamik bir yapıya sahip. Bu değişimin ardındaki nedenleri anlamak her zaman kolay olmuyor. Ancak bilim insanları, Güneş ile gezegenimiz arasında daha önce göz ardı edilen bir bağ keşfetti. Japonya’daki Tsukuba Üniversitesi’nden bilgisayar bilimci Matheus Henrique Junqueira Saldanha’nın liderlik ettiği bir araştırma ekibi, güneş lekeleri ve dolayısıyla güneş aktivitesinin sismik olayları tetikleyebileceğini ortaya koydu.

GÜNEŞ LEKELERİ VE HAVA DEĞİŞİMLERİ

Junquiera Saldanha, “Güneş ısısı atmosferdeki sıcaklık değişimlerini yönlendiriyor ve bu da kaya özellikleri ve yer altı suyu hareketi gibi unsurları etkiliyor” diyor. Ayrıca, “Bu tür dalgalanmalar kayaları daha kırılgan ve kırılmaya daha yatkın hale getirebilir ve yağış ve kar erimesindeki değişiklikler tektonik levha sınırları üzerindeki basıncı değiştirebilir” ifadelerini ekliyor. Bu faktörler her ne kadar depremlerin ana itici güçleri olmasa da, sismik aktiviteyi tahmin etmede yardımcı olabilecek bir rol oynayabiliyor.

SİSMİK AKTİVİTENİN TETİKLEYİCİLERİ

Dünya’da birçok olay sürekli gerçekleşiyor. Gezegenimiz, farklı bölümlere ayrılmış bir kabuk ile kaplı yumuşak bir iç kısmı ve aktif bir hava sistemi barındırıyor. Depremlere neden olabilecek büyük değişim için birçok potansiyel tetikleyici mevcut. Sismik aktiviteyi tahmin etmek oldukça zor. Ancak tetikleyicileri bilmek, depremlerin olasılığını daha iyi değerlendirmemizi ve muhtemel erken uyarı işaretlerini dikkatli bir şekilde izlememizi sağlıyor. Junqueira Saldanha ve meslektaşı Yoshito Hirata, 2022’de yayımladıkları bir çalışmada güneş lekesi aktivitesi ile deprem aktivitesi arasında bir korelasyon buldu. Ancak bu ilişkinin tam nedeni henüz netleşmemiş durumda.

SICAKLIK VE GÜNEŞ AKTİVİTESİ BAĞLANTISI

Bir hipotez, bu durumun sıcaklıkla ilişkili olabileceğini öne sürüyor. Güneş lekesi aktivitesi, Güneş’in manyetik alanının tersine dönmesiyle ilgili olan güneş aktivitesi döngüleriyle artıp azalıyor. Güneş maksimumu, bu tersine dönmenin yaşandığı dönem olarak tanımlanıyor ve bu zaman diliminde güneş aktivitesi artıyor. Güneş ışınımındaki artış, yaklaşık 0,1 ila 0,2 santigrat derecelik küçük bir sıcaklık artışına sebep olabiliyor. Takip eden araştırmalarında Junqueira Saldanha ve meslektaşları, sıcaklıkla olası bağlantıyı daha detaylı bir şekilde inceledi. Güneş lekesi aktiviteleri ile Dünya yüzeyinin sıcaklık kayıtlarını da içine alan modeller oluşturdular ve matematiksel modellemeyle bir korelasyon bulup bulamayacaklarını incelemeye başladılar. Sonuçlar, yüzey sıcaklığının eklenmesinin deprem tahminlerinin doğruluğunu artırdığını gösterdi; özellikle gezegenin üst kabuğundan kaynaklanan sığ depremler için, derin kaynaklı sarsıntılara göre daha iyi sonuçlar elde edildi. Araştırmacılar, gezegenin atmosferik sıcaklık değişikliklerinin, üst kabuğu en güçlü şekilde etkileyen katman olduğuna dikkat çekiyor. Bu bulgu, gezegenimizin karmaşıklığını ve Güneş’le olan ilişkisini gözler önüne seriyor. Ayrıca, depremlerin tahmininde kullanılabilecek değişkenlerin genişleyen setine yeni bir araç sunuyor.