KENTSAL DÖNÜŞÜMDE GÜNDEME GELEN SORUNLAR
6 Şubat depremlerinden sonra, yasal düzenlemeler ve vatandaş talebiyle artan kentsel dönüşüm maliyetleri, bütçeleri zorlayabiliyor. Bu durum, ’Yarısı Bizden’ gibi programlarla faiz destekli kredi ve kira yardımları gibi çeşitli desteklerin sunulmasına yol açıyor. Verilere göre, Türkiye genelinde 6 milyon konut risk altında ve bunların 2 milyonunun acilen dönüşmesi gerekiyor. İstanbul’da ise yapıların beşte biri, yani yaklaşık 1.5 milyon konut, risk taşıyor. Olası bir depremde, 2.5 milyon insanın yaşadığı 600 bin konut yıkım tehlikesi ile karşı karşıya. 6 Şubat depremleri sonrasında kentsel dönüşümün önemi belirginleşti ve hukuki düzenlemeler dönüşüm süreçlerini destekleyecek şekilde başlatıldı. Vatandaşların istekli olmasına rağmen, artan maliyetler birçok dönüşüm projesinin yapılmasını engelleyebiliyor. Bu aşamada, finansal destekler devreye giriyor.
YARISI Bizden KAMPANYASINDA YENİLİKLER
İstanbul’da sağlanan önemli finansal desteklerden biri olan ‘Yarısı Bizden’ kampanyası, geçen yıl nisan ayında başvuru toplamış ve 1.2 milyondan fazla başvuru almıştı. Gelen talepler doğrultusunda süre sınırlaması kaldırıldı ve artık yüzde 100 anlaşma sağlayan her bina, süre kısıtlaması olmadan başvuru yapabiliyor. İstanbul’un 39 ilçesini kapsayan bu kampanya, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlı Marmara Kentsel Dönüşüm Genel Müdürlüğü tarafından yönetiliyor.
MALİ DESTEK PAKETİ
Kampanya kapsamında her bir konut için 700 bin lira hibe, 700 bin lira kredi ve 100 bin lira taşınma yardımı olmak üzere toplam 1.5 milyon lira destek sağlanıyor. Çok sayıda konuta sahip olanlar, her bir konut için 1 milyon 400 bin TL kredi desteği alabiliyor. Bir dükkan sahibi, 350 bin TL hibe, 350 bin TL kredi ve 100 bin TL taşınma yardımı alırken, diğer dükkanlar için 700 bin TL kredi desteği sağlanıyor. Kredi geri ödemeleri, yapı ruhsatının alınmasının ardından 2 yıl sonra başlayacak. 10 yıl vadeli kredinin ödemelerinin başladığı ilk yıl faiz uygulanmıyor. Kalan yıllarda ise kredi maliyet oranı TEFE’nin yarısı kadar olacak.
İNŞAATTA DESTEKLER
Kampanyada finansal desteğin yanında inşaat açısından da tarihler düzenleniyor. Otopark ve sığınak alanları proje metrekaresinin dışında tutulduğu için hak kaybı yaşanmıyor. Vatandaşlar, evlerini yüklenici firmalar ile anlaşarak inşa ettiriyorlar ve yüklenici firmaya desteklerin yüzde 30’u işin başlamasıyla birlikte peşin ödeniyor. Alan bazlı büyük dönüşümlerde Bakanlık, TOKİ ve Emlak Konut’un işbirliği ile dönüşümü gerçekleştirecek. Bu durumda 700 bin TL’lik hibe tutarı bina maliyetinden düşürülüyor ve kalan borç, uzun vadeli uygun ödeme koşulları ile taksitlendiriliyor.
KDV VE HARCININ YÜZDE 1’İ
Evini kendisi dönüştürenler için yüzde 1 KDV uygulanıyor. Ayrıca, noter ve tapu harcı ile vergilerden de muaf tutuluyorlar.
DESTEKLİ KREDİ SEÇENEKLERİ
Riskli alanlarda yaşayanlar için devlet destekli kredi imkanı sunuluyor. Konut yapım ve edinme için 1 milyon 250 bin lira, iş yeri yapım için 800 bin lira, iş yeri edinme için 350 bin lira, güçlendirme için ise 320 bin lira kredi imkanı sağlanıyor. Konut kredilerinde 10 yıl, iş yeri için 7 yıl vade uygulanıyor. Bu kredilerde devlet desteği konut yapım ve edinimde yüzde 0.70, güçlendirmede yüzde 0.50, işyeri yapım ve ediniminde ise yüzde 0.40 seviyesinde sunuluyor.
ENERJİ VERİMLİ KREDİ DESTEĞİ
Kamunun yüzde 0.70 desteğiyle standart konut kredilerinin faizi yüzde 3.09’a düşüyor. Enerji verimliliği yüksek olan konutlar daha fazla destek alabiliyor. A sınıfı konut için destek oranı yüzde 0.78’e, B sınıfı konut için ise yüzde 0.74’e yükseliyor. Bu durumda faiz oranı yüzde 3’ün altına inebiliyor.
KİRA YARDIMLARI VE ŞARTLAR
2024 tarifesine göre İstanbul’da hak sahiplerine 5 bin 500 lira kira desteği sağlanıyor. Kiracılara verilen tek seferlik destek 11 bin lira, sınırlı ayni hak sahiplerine ise 27 bin 500 lira oluyor. Kira yardımı, riskli yapılarda 18 ay, riskli ve rezerv yapı alanlarında ise 48 aya kadar yapılabiliyor. Kiracılara bir kereliğine mahsus destek veriliyor.
YERİNDE DÖNÜŞÜM KAMPANYASI
6 Şubat depremlerinden etkilenen bölgelerde ‘Yerinde Dönüşüm’ kampanyası uygulanıyor. Bu kampanya ile kendi yapısını yerinde yapmak isteyenlere konutlar içinde 750 bin lira hibe ve 750 bin lira kredi veriliyor. İşyerleri için ise 400 bin lira hibe ve 400 bin lira kredi sağlanıyor. Krediler 2 yılı ödemesiz olmak üzere 10 yıl vadeli ve faizsiz veriliyor. Başvurular e-Devlet üzerinden yapılabilirken, bölgede kurulan 25 ofis de destek sunuyor.
YEŞİL KONUT PROJESİ VE YÜZDE 0.69 FAİZ ORANI
İklim ve Afetlere Dayanıklı Şehirler Projesi, İzmir, İstanbul, Manisa ve Kahramanmaraş’ta yürütülüyor. Proje kapsamında 2.5 milyon liraya varan kredi desteği aylık yüzde 0.69 faiz ve 180 ay vadeyle sunuluyor. Orta ve düşük gelirli vatandaşlara, şehit ve gazi yakınlarına, emeklilere ve engellilere yıllık yüzde 0.25 faiz indirimi uygulanıyor. Ayrıca A sınıfı binalar için yıllık yüzde 0.50, B sınıfı binalar için yıllık yüzde 0.25 faiz indirimi uygulanıyor. Ödemeler inşaat ilerleme seviyesine göre yapılacak.