Diyarbakır’ın Ergani ilçesindeki Çayönü Tepesi, dünya uygarlık tarihinin en önemli merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor. 1964 yılından bu yana devam eden arkeolojik kazılarda, göçebe yaşamdan yerleşik hayata geçiş ve avcılıktan tarıma geçişe dair önemli bulgular elde ediliyor. Bu yıl, araştırmalar sırasında önemli keşifler yapıldığı bildiriliyor.
ÖNEMLİ MEZAR BULUNTULARI
Çanakkale Uygulamalı Bilimler Fakültesi Müzecilik Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Savaş Sarıaltun’un başkanlık ettiği kazı ekibi, bu yıl 5’i 5 bin, 1’i ise 11 bin yıl öncesine ait toplam 6 mezar ortaya çıkardı. Sarıaltun, mayısta başlayan kazı sezonunda birçok önemli bulguya ulaşarak, “Bu yıl ilk Tunç Çağı’na ait mezarlar bulduk. Çayönü halkının Neolitik dönemden Tunç Çağı’nın başlarına kadar burayı yaşam alanı olarak kullandığını gösteren çok sayıda veri elde ettik.” diyerek durumu özetledi.
MEZAR HEDİYELERİ VE RİTÜELLER
Bulunan mezarlardan ikisinin basit gömü niteliğinde olduğunu ifade eden Sarıaltun, “Bunlarda mezar hediyesi yoktu. Bir küp mezar yüzeye yakın olduğu için tahrip olmuştu. Ancak sandık tipi mezarlarda yoğun buluntular var. Bireylerin yanına kap-kacaklar hediye olarak bırakılmış. Ayrıca sadece hediye gömülen çukurlar da tespit ettik.” açıklamasında bulundu.
11 BİN YIL ÖNCESİNE AİT İLERİ GÖRÜŞ
Sarıaltun, bu yılki bulgular arasında Neolitik döneme ait 11 bin yıllık bir mezarın önemli bir yere sahip olduğunu vurguladı: “Bu buluntular sayesinde topluluğun nasıl yaşadığını, neyle beslendiğini ve hangi hastalıklarla mücadele ettiğini daha iyi anlayabileceğiz.”
ANTROPOLOJİK ÇALIŞMALAR VE BULGULAR
Kazılara destek olan Hacettepe Üniversitesi Antropoloji Bölümü’nden Ömür Dilek Erdal, 6 mezarın gün yüzüne çıkarıldığını belirtti. Bu mezarlardan birinin Neolitik, diğerlerinin ise Erken Tunç Çağı’na ait olduğunu aktardı: “Erken Tunç Çağı’nda mezarlar taş sanduka şeklinde yapılıyor, üzeri blok taşlarla kapatılıyordu. Bireyler yan yatırılarak gömülüyor, yanına hediyeler bırakılıyordu.”
ÇAYÖNÜ’NÜN TARİHSEL ROLÜ
Şimdiye kadar bölgede 600’den fazla iskelet bulunduğunu kaydeden Erdal, DNA ve antropolojik analizlerin devam ettiğini ifade etti. Elde edilen ilk sonuçlar, Neolitik dönem insanlarının Mezopotamya, İran, Irak ve Kafkasya ile temas halinde olduklarını ve burada heterojen bir kültür geliştirdiklerini gösteriyor: “Bu insanlar tarımcıydı, ağır işler yapıyorlardı ve kültürlerini Tunç Çağı’na taşıyarak Anadolu’ya aktardılar. Çayönü, bu yönüyle çok önemli bir merkez.”