DEPREM HAREKETLİLİĞİ VE FAY VALFİ SİSTEMİ
İstanbul ve Sındırgı’da kaydedilen 6’nın üzerindeki depremler ile artçı sarsıntılar, kamuoyunda ve bilim çevrelerinde yeni tartışmalara yol açtı. Uzmanlar, bu sarsıntıların beklenen büyük deprem olup olmadığını sorgularken, dikkati çeken konu “fay valfi” adı verilen jeolojik yapıya odaklandı. Karadeniz Teknik Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Emekli Öğretim Üyesi Prof. Dr. Osman Bektaş, bu sistemin “büyük depremleri önleyebilecek bir mekanizma” olabileceğini ifade etti.
HER FAYDA VALF VAR MI?
Prof. Dr. Bektaş’a göre, her fay zonunda “fay valfi” bulunuyor. Ancak, bu yapının “açık” ya da “kapalı” olmasının önemine dikkat çekiyor. Bektaş, “Basınçlı akışkanlar fayın kaymasına, gerilmenin yavaşça boşalmasına neden oluyor. Kumburgaz Fay segmenti büyük deprem gerilmesi biriktiremediğinden İstanbul’daki 6.2’lik deprem kırığı, Büyükçekmece önlerinde durmuştur. 1935-1963-2025 depremleri ‘açık fay valfi’ görüşünü destekliyor” dedi. Bu durum, İstanbul ve Sındırgı depremleri için benzer bir mekanizmanın etkili olabileceğini gösteriyor.
AÇIK VALF SİSTEMİNİN ETKİLERİ
Uzmanlara göre “açık fay valfi” sistemi, yer altındaki metan gazı, sıcak ve soğuk suların yüzeye ulaşmasını sağlıyor. Bu süreç, fayın süreklilik arz eden sürünme hareketi ile enerji boşaltmasını kolaylaştırıyor. Dolayısıyla, ani ve büyük deprem yerine daha düşük enerjili ama sık sarsıntıların meydana gelmesine yol açıyor. Bektaş, bu yapının Marmara Bölgesi’nde özellikle etkin olduğuna dikkat çekiyor. “Tekirdağ, Orta Marmara ve Çınarcık Çukuru fayları açık valf sistemine sahip. Bu sistem fayın sürünmesine ve deprem enerjisinin harcamasına sebep oluyor” şeklinde ifade etti.
MARMARA’DA BÜYÜK DEPREM BEKLENMİYOR
Marmara Denizi çevresinde beklenen büyük deprem senaryolarına ilişkin görüşlerini paylaşan Bektaş, 7’nin üstünde bir deprem olasılığını zayıf gördüğünü aktardı. “Kumburgaz Fayı 3 kilometre derinlikte kilitli, sığ derinlikte sürünen bir fay. Bu nedenle 6.2 büyüklüğünde depremler üretir. Marmara fayları açık valf sisteminde çalıştığı için 7’den küçük deprem üretirler” dedi. 1935-1963-2025 depremlerinin de bu görüşü desteklediğini belirten Bektaş, Marmara’daki jeotermal akışkanlar ve metan gazı varlığının açık valf sisteminin bir göstergesi olduğunu vurguladı.
SINDIRGI’DA DA BENZER BİR SİSTEM Mİ VAR?
10 Ağustos 2025’te Balıkesir’in Sındırgı ilçesinde gerçekleşen 6.1’lik depremin ardından birçok artçı sarsıntı kaydedildi. Bu durum, “Fay valfi burada da mı devrede?” sorusunu gündeme getirdi. Prof. Dr. Bektaş, Batı Anadolu’nun jeolojik açıdan Marmara’ya benzer özellikler taşıdığını aktardı. Özellikle termal su kaynaklarının bulunduğu bu bölgelerde açık fay sisteminin varlığının mümkün olduğunu belirtti. “Batı Anadolu’da manto yükselimi olduğu için Sındırgı Fayı’nda da bu sistem çalışıyor olabilir. Bu nedenle bölgede sürünme hareketi gözleniyor” şeklinde ifade etti.
FAY VALFİ VE JEOTERMAL KAYNAKLAR
Bilim insanlarına göre fay valfleri, sadece deprem patlaklarını etkilemekle kalmıyor; jeotermal kaynakların ortaya çıkmasında da önemli bir rol oynuyor. Bu sebeple Balıkesir, Kütahya ve Afyon gibi termal turizm bölgeleri, aynı zamanda aktif jeolojik alanlar olarak öne çıkıyor. Uzmanlar, bu bölgelerdeki sıcak su kaynaklarının yeraltı akışkanlarının yüzeye çıkmasıyla oluştuğunu ve bu durumun “açık fay valfi” sisteminin doğal bir sonucu olduğunu belirtiyor.