DEPREM HAREKETLİLİĞİNİ ETKİLEYEN JEOSİSTEM
İstanbul ve Sındırgı’da meydana gelen 6’nın üzerindeki depremler ve ardından gelen artçı sarsıntılar, kamuoyunda ve bilim camiasında yeni sorular doğuruyor. Uzmanlar, bu hareketliliğin beklenen büyük deprem olup olmadığını tartışırken, dikkatler “fay valfi” adı verilen jeolojik yapıya yöneliyor. Karadeniz Teknik Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Emekli Öğretim Üyesi Prof. Dr. Osman Bektaş, Milliyet’e yaptığı açıklamada bu sistemin “büyük depremlerin önünü kesebilecek bir mekanizma” olabileceğini ifade ediyor.
AÇIK VE KAPALI FAY VALFİ FARKI
Prof. Dr. Bektaş’a göre her fay zonunda “fay valfi” mevcut. Ancak önemli olan bu sistemin “açık” ya da “kapalı” olması. Bektaş, “Basınçlı akışkanlar fayın kolayca kaymasına (sürünmesine), gerilmenin yavaşça boşalmasına neden oluyor. Kumburgaz Fay segmenti büyük deprem gerilmesi biriktiremediğinden İstanbul’daki 6.2’lik deprem kırığı, Büyükçekmece önlerinde durmuştur. 1935-1963-2025 depremleri ‘açık fay valfi’ görüşünü doğruluyor” diyor. Bu durum, İstanbul ve Sındırgı depremleri için benzer bir mekanizmanın işleyebileceğini gösteriyor.
AÇIK VALF SİSTEMİNİN ETKİLERİ
Uzmanlar, “açık fay valfi” sisteminin yerin derinliklerinden gelen metan gazı, sıcak ve soğuk suların yüzeye ulaşımını sağladığını belirtiyor. Bu durum, fayın sürekli olarak enerji boşaltmasına yol açarak ani kırılmalara dayanan büyük depremler yerine daha küçük ve sık sarsıntıların yaşanmasına neden oluyor. Bektaş, bu yapının özellikle Marmara Bölgesi’nde etkili olduğuna dikkat çekerek, “Tekirdağ, Orta Marmara ve Çınarcık Çukuru fayları açık valf sistemine sahiptir. Bu sistem fayın sürünmesine ve deprem enerjisi harcamasına neden oluyor” şeklinde açıklama yapıyor.
MARMARA’DA 7’NİN ALTINDA DEPREMLER OLABİLİR
Marmara Denizi çevresinde gerçekleşebilecek büyük deprem senaryolarına değinen Bektaş, 7’nin üstünde bir deprem olasılığını düşük gördüğünü belirtiyor. “Kumburgaz Fayı 3 kilometre derinlikte kilitli, sığ derinlikte sürünen bir fay. Bu nedenle 6.2 büyüklüğünde depremler üretir. Marmara fayları açık valf sisteminde çalıştığı için 7’den küçük deprem üretirler” açıklamasında bulunuyor. Ayrıca, 1935-1963-2025 depremlerinin bu görüşü desteklediğini, Marmara’daki jeotermal akışkanlar ve metan gazı varlığının açık valf sisteminin bir göstergesi olduğunu vurguluyor.
SINDIRGI’DA BENZER SİSTEM MEVCUT MU?
10 Ağustos 2025’te Balıkesir’in Sındırgı ilçesinde meydana gelen 6.1 büyüklüğündeki depremin ardından çok sayıda artçı sarsıntı kaydedildi. Bu durum, “Fay valfi burada da mı devrede?” sorusunu gündeme getiriyor. Prof. Dr. Bektaş, Batı Anadolu’nun jeolojik olarak Marmara’ya benzer özellikler gösterdiğini belirtiyor. Özellikle termal su kaynaklarının bulunduğu bölgelerde açık fay sisteminin varlığının olası olduğunu ekliyor. “Batı Anadolu’da manto yükselimi olduğu için Sındırgı Fayı’nda da bu sistem çalışıyor olabilir. Bu nedenle bölgede sürünme hareketi gözleniyor” diyor.
FAİ VALFİ JEOTERMAL KAYNAKLARIN İŞARETİ
Bilim insanlarına göre fay valfleri yalnızca depremleri etkilemekle kalmıyor; ayrıca jeotermal kaynakların ortaya çıkmasında da önemli bir rol üstleniyor. Bu nedenle Balıkesir, Kütahya ve Afyon gibi termal turizm bölgeleri, aynı zamanda aktif jeolojik alanlar olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, bu bölgelerdeki sıcak su kaynaklarının yeraltı akışkanlarının yüzeye çıkmasıyla oluştuğunu ve bunun “açık fay valfi” sisteminin doğal bir sonucu olduğunu aktarıyor.