80’İNCİ GENEL KURULUN ÖNEMİ
Birleşmiş Milletler’in 80’inci genel kurulu, yarın ABD’nin New York kentinde gerçekleştirilecek. Genel Kurul, Fransa ve Suudi Arabistan’ın ev sahipliğindeki oturumda, İsrail ile Filistin arasında iki devletli bir çözümü masaya yatıracak. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, ABD’nin vize vermeyi reddetmesi sebebiyle bu kritik toplantıya katılamayacak. Ancak BM, Abbas’ın video konferans aracılığıyla toplantıda konuşma yapmasına izin verdi. Filistin, BM’de gözlemci devlet statüsüne sahip olmasına rağmen Genel Kurul oylamalarına katılamıyor.
FİLİSTİN DEVLETİ’Nİ TANİYAN ÜLKELER
Genel Kurul’un en dikkat çekici noktası, İsrail’in Gazze Şeridi’ni bombardıman etmeye ve Gazze Şehri’ni işgal harekâtına devam ederken, 10 ülkenin Filistin devletini tanıması olacak. Bu ülkeler; Fransa, Kanada, Avustralya, Belçika, Lüksemburg, Malta, Portekiz, Andorra ve San Marino. İngiltere ise Filistin devletini, Başbakan Keir Starmer’ın yapacağı açıklama ile tanıyacak. Filistin Devleti’nin tanınması, sembolik öneminin yanı sıra İsrail üzerindeki uluslararası baskının artmasının da ciddi bir göstergesi olacak. Gazze’deki durumun kötüleşmesi, dünya genelinde tahammülün azaldığını gösteriyor. Bu hafta başında, BM soruşturma komisyonu İsrail’in Gazze’deki Filistinlilere karşı soykırım gerçekleştirdiğini ortaya koymuştu. 7 Ekim 2023 tarihinden bu yana, İsrail’in saldırılarında en az 65 bin Filistinli hayatını kaybetti ve yaralı sayısının 166 bini aştığı belirtiliyor. Filistin Sağlık Bakanlığı, 147’si çocuk 442 kişinin açlıktan yaşamını yitirdiğini aktarıyor.
NEW YORK ÇAĞRISI’NIN ANLAMI
Filistin devletini, 15 Kasım 1988’de ilan ettiğinden beri, Çin ve Rusya’nın da aralarında bulunduğu BM üyesi 193 ülkeden 147’si tanıyor. Türkiye, Filistin’i 1988 yılında ilk tanıyan ülkelerden biri olma özelliğini taşıyor. Norveç, İspanya, Slovenya ve İrlanda son yıl içerisinde tanıyan diğer ülkeler arasında. Ayrıca, Andorra, Avustralya, Kanada, Finlandiya, Fransa, İzlanda, İrlanda, Lüksemburg, Malta, Yeni Zelanda, Norveç, Portekiz, San Marino, Slovenya ve İspanya’nın dışişleri bakanları, 12 Eylül’de “New York Çağrısı” isimli ortak bir açıklama yaparak, Filistin devletini tanımamış veya tanıma yönünde olumlu görüş bildirmemiş ülkeleri bu yönde adım atmaya çağırdı.
İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜM NEDİR?
BM Genel Kurulu’nda oylanan “Filistin Sorununun Barışçıl Çözümü ve İki Devletli Çözümün Uygulanmasına İlişkin New York Bildirgesi” ile ABD ve İsrail’in de aralarında bulunduğu 10 ülke “hayır” oyu kullanırken, 142 ülke “evet” oyu verdi. 12 ülke ise çekimser kaldı. Fransa ve Suudi Arabistan tarafından sunulan bildirge, Hamas’ın dahil olmadığı bir Filistin Devleti’nin tanınmasını ve İsrail-Filistin çatışmasının barışçıl bir şekilde sona ermesini öngörüyor. İki devletli çözüm, başkenti Doğu Kudüs olan, Batı Şeria ve Gazze Şeridi’nde bir Filistin devleti kurulmasını ifade ediyor. Bu devletin sınırlarının 1967 Arap-İsrail savaşından önceki sınırlara büyük ölçüde uygun olması talep ediliyor, ancak İsrail buna karşı çıkıyor.
ABD NEDEN KARŞI ÇIKIYOR?
ABD, Filistin devletinin tanınması konusunda çekimser bir politika güdüyor. Donald Trump yönetimi, Filistin devletinin tanınmasını desteklemiyor. Geçtiğimiz hafta tanıma açıklaması yapan İngiltere Başbakanı Keir Starmer ile bir araya gelen Trump, onunla aynı görüşte olmadığını belirtti. ABD’nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, Amerika’nın artık Filistin devletinin kurulmasını desteklemediğini düşündüğünü ifade etti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise, Filistin’in tanınması yönündeki uluslararası baskıların Hamas’ı “daha fazla cesaretlendireceğini” savundu.
İSRAİL’İN TEPKİSİ NEDİR?
İsrail ise Filistin devletinin tanınmasının, Hamas’ı desteklemek olarak değerlendirildiğini öne sürüyor. Batı Şeria’daki işgalin öncüsü olan İstihbarat Bakanı Bezalel Smotrich, Filistin topraklarında yeni yerleşim alanları inşa etme planını geçen ay onayladı. E1 yerleşim projesi olarak bilinen plan, işgal altındaki Batı Şeria’yı ikiye bölerek Doğu Kudüs’ten ayırmayı hedefliyor. Netanyahu ise, yeni yerleşimlerin dahil edileceği Batı Şeria’daki Maale Adumim yerleşimini ziyaretinde “Filistin devleti kurulmayacak” şeklinde açıklamada bulundu. “Filistin devleti kurulmayacağına dair verdiğimiz sözü yerine getireceğiz. Burası bizimdir. Mirasımızı, topraklarımızı ve güvenliğimizi koruyacağız” dedi.
TOPLUMSAL KONULARIN DEĞERLENDİRİLMESİ
Tarihi genel kurulda, Filistin konusu dışında, 193 BM üye devletinin temsilcileri ve iki gözlemci delegasyonu genel tartışma yapacak. Ayrıca, BM kampüsü çevresinde insani krize dair en acil sorunların ele alınacağı bir dizi üst düzey toplantı planlanıyor. Bu toplantılarda, savaş, iklim değişikliği, cinsiyet eşitsizliği ve yapay zekanın yarattığı etik sorunlar gibi küresel kriz gündemlerinin ele alınması bekleniyor. Dördüncü Dünya Kadın Konferansı’nın otuzuncu yıl dönümünü kutlamak amacıyla da BM Genel Kurulu “Toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamak ve kadınların güçlendirilmesi” temasıyla üst düzey bir toplantı düzenleyecek.