DÜNYA’NIN DİNAMİK YAPISI VE GÜNEŞ’İN ETKİSİ
Dünya, sürekli değişim ve dönüşüm içerisindeki dinamik bir gezegen olarak dikkat çekiyor. Bu değişimlerin ardındaki itici güçleri anlamak her zaman kolay olmuyor. Ancak bilim insanları, Güneş ile gezegenimiz arasında daha önce göz ardı edilen bir bağlantı tespit etti. Japonya’nın Tsukuba Üniversitesi’nden bilgisayar bilimci Matheus Henrique Junqueira Saldanha liderliğindeki ekip, güneş lekelerinin ve dolayısıyla güneş aktivitesinin sismik aktiviteyi tetikleyebileceğini açıkladı.
GÜNEŞ LEKELERİ VE SICAKLIK DEĞİŞİMLERİ
Junqueira Saldanha, “Güneş ısısı atmosferdeki sıcaklık değişimlerini yönlendirir ve bu da kaya özellikleri ve yer altı suyu hareketi gibi şeyleri etkileyebilir” diyor. Saldanha, bu tür dalgalanmaların kayaları daha kırılgan hale getirip kırılmaya daha yatkın hale getirebileceğini belirtiyor. Ayrıca, yağış ve kar erimesindeki değişikliklerin tektonik levha sınırları üzerindeki basıncı değiştirebileceğini ekliyor. Bu etkenler, depremlerin ana itici güçleri olmasa da, sismik aktivitenin tahmin edilmesine yardımcı olabilecek bir rol oynayabiliyor.
SİSMİK AKTİVİTENİN GETİRDİĞİ ZORLUKLAR
Dünya’da sürekli meydana gelen birçok olay, gezegenin farklı bölümlerini etkiliyor. Yumuşak bir iç kısmı ve aktif bir hava sistemi bulunan gezegenin kabuğunda, depremlere yol açabilecek çok sayıda potansiyel tetikleyici mevcut. Sismik aktiviteyi tahmin etmek oldukça karmaşık bir iş. Bir sarsıntı veya depreme neden olan süreçler, birçok değişken içeriyor. Ancak olası tetikleyicilerin bilinmesi, depremlerin olasılığını daha iyi değerlendirmeyi ve erken uyarı işaretlerini dikkatli bir şekilde takip etme fırsatı veriyor. Junqueira Saldanha ve meslektaşı Yoshito Hirata, 2022 yılında yaptıkları çalışma ile güneş lekesi aktivitesi ile depremler arasında bir korelasyon bulmuştu.
GÜNEŞ LEKELERİ VE DEPREMLER ARASINDAKİ BAĞLANTI
Bir hipotez, bu ilişkinin ısıyla ilgili olabileceği yönündeydi. Güneş lekesi aktivitesi, Güneş’in manyetik alanının tersine dönmesiyle ilişkili döngülerle artıp azalıyor. Güneş maksimumu, yaygın güneş aktivitesinin olduğu bir dönemdir ve bu süreç, güneş ışınımındaki artış ile birlikte yaklaşık 0.1 ila 0.2 santigrat derecelik sıcaklık artışları yaratıyor. Junqueira Saldanha ve Hirata, sıcaklık ile olası bağlantıyı daha ayrıntılı inceledi. Güneş lekesi aktivitesi kayıtları ve Dünya yüzeyinin sıcaklık kayıtları kullanılarak, matematiksel ve hesaplamalı modeller oluşturuldu. Elde edilen sonuçlar, yüzey sıcaklığına dahil edilmesinin deprem tahminlerinin doğruluğunu artırdığını ortaya koydı. Özellikle, gezegenin üst kabuğundan kaynaklanan sığ depremler için, manto kaynaklı derin sarsıntılarda daha iyi sonuçlar alındı. Araştırmacılar, bu bulguların gezegenin üst kabuğunun atmosferik sıcaklıktan ve su döngüsünden daha fazla etkilendiğini gösterdiğini belirtiyor. Bu durum, gezegenin karmaşık yapısını ve güneş ile olan ilişkisini gözler önüne seriyor. Aynı zamanda, deprem tahmin modellerine eklenecek yeni bir değişken sunuyor.