DÜNYA’DAKİ DİNAMİK DEĞİŞİMLER
Dünya, sürekli değişen ve dinamik bir gezegen olarak çeşitli etkinliklerle dolu. Bu değişikliklerin ardındaki etkenleri anlamak her zaman kolay olmuyor. Ancak bilim insanları, Güneş ile gezegenimiz arasında daha önce dikkate alınmamış bir bağlantı keşfetti. Japonya’nın Tsukuba Üniversitesi’nden bilgisayar bilimci Matheus Henrique Junqueira Saldanha liderliğindeki bir ekip, güneş lekeleri ve dolayısıyla güneş aktivitesinin sismik olayları tetikleyebileceğini ortaya koydu.
GÜNEŞ LEKELERİ VE İKLİM DEĞİŞİMİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
Junquiera Saldanha, “Güneş ısısı atmosferdeki sıcaklık değişimlerini yönlendiriyor ve bu da kaya özellikleri ve yer altı suyu hareketini etkileyebiliyor.” ifadesini kullanıyor. Bu tür dalgalanmaların, kayaları daha kırılgan hale getirip yağış ve kar erimesi üzerindeki değişikliklerin tektonik levha sınırları üzerindeki basıncı değiştirebileceğini ekliyor. Bu durumlar, depremlerin ana etkenleri olmasa da, yine de sismik aktivite tahminlerinde önemli bir yardım sağlayabiliyor.
SİSMİK AKTİVİTEYİ TAHMİN ETMEK
Dünya’da sürekli olarak birçok olay yaşanıyor. Gezegenimizin, çeşitli bölümlere ayrılmış bir kabukla kaplı, yumuşak bir iç kısmı ve aktif bir hava sistemi bulunuyor. Kabuğunda, depremle sonuçlanabilecek pek çok potansiyel tetikleyici mevcut. Sismik aktiviteyi tahmin etmek oldukça zorlu bir süreç; çok fazla değişken var ve bir sarsıntının neden olduğu süreç karmaşık ve uzun. Ancak tetikleyicileri bilmek, deprem olasılığını değerlendirip olası erken uyarı işaretlerini daha dikkatli izleyebilmek için kritik önem taşıyor. Junqueira Saldanha ve Tsukuba Üniversitesi’nden uygulamalı matematikçi Yoshito Hirata, 2022’de yayınladıkları çalışmada, güneş lekesi aktivitesi ile deprem aktivitesi arasında bir bağlantı bulmuşlardı, fakat bu ilişkideki nedenler henüz tam olarak anlaşılamamıştı.
SICAKLIK VE GÜNEŞ LEKELERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ
Bir hipotez, durumun sıcaklık ile ilgili olabileceğini öne sürdü. Güneş lekesi aktivitesi, Güneş’in manyetik alanının tersine dönmesiyle ilgili döngüsel süreçlerle artıp azalıyor. Güneş maksimumu, bu tersine dönmenin yaşandığı bir dönemde, yoğun güneş aktivitesine sahne oluyor ve parlamalar sonucu güneş ışınımındaki artış, sıcaklıkta yaklaşık 0,1 ila 0,2 santigrat derece arası küçük bir artış sağlıyor. İleri araştırmalarda Junqueira Saldanha, Hirata ve ekip arkadaşları, sıcaklık ile olası bağlantıyı derinlemesine incelediler. Güneş lekesi aktiviteleri ve Dünya yüzeyinin sıcaklık verilerini kullanarak matematiksel ve hesaplamalı modeller geliştirdiler. Sonuçları, yüzey sıcaklığının eklenmesinin deprem tahminlerinin doğruluğunu artırdığını ve özellikle üst kabuktan kaynaklanan sığ depremler için daha etkili olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, bu değişikliklerin üst kabuk üzerindeki etkilerinin mantıklı olduğunu söylüyor ve bu bulgu, gezegenin karmaşıklığını ve Güneş ile olan ilişkisini gözler önüne seriyor. Ayrıca, bu durum deprem tahmin modellerine eklenebilecek yeni bir araç sunuyor.