İRAN’IN DENİZ MAYINLARI YÜKLEMESİ
ABD’li yetkililere göre, İran ordusu bir ay önce Basra Körfezi’ndeki bazı gemilere deniz mayınları yükledi. Bu durum, İsrail’in İran’daki bazı hedeflere yönelik saldırılarının ardından, Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma niyetinin ciddi olabileceği konusunda Washington’da endişeleri artırdı. Bilgi veren ve adları açıklanmayan iki ABD’li yetkili, bu hazırlığın, İsrail’in 13 Haziran tarihinde İran’a yönelik gerçekleştirdiği ilk füze saldırısından sonra tespit edildiğini belirtti. Henüz boğaza yerleştirilmeyen bu mayınlar, İran’ın dünyanın en yoğun deniz ticaret yollarından biri olan Hürmüz Boğazı’nı kapatma planlarının ciddi olduğuna işaret ediyor. Böyle bir hareket, halihazırda tırmanan gerilimi daha da artıracak ve küresel ticarete büyük zarar verecek.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN STRATEJİK ROLÜ
Dünya genelinde taşınan petrol ve doğal gazın yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Boğazın kapanması halinde enerji fiyatlarının artması kaçınılmaz olarak görülüyor. Ancak mevcut gerilime rağmen, ABD’nin İran’ın nükleer tesislerine yaptığı saldırılar sonrasında küresel petrol fiyatları yüzde 10’dan fazla düştü. Bu düşüş, çatışmanın enerji arzını etkilememiş olmasından kaynaklanıyor. 22 Haziran’da, ABD’nin İran’daki üç önemli nükleer tesise hava saldırısı gerçekleştirmesinin ardından, İran parlamentosu Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasına ilişkin bir tasarıyı onayladı. Ancak İran devlet televizyonu Press TV’ye göre bu karar bağlayıcı değildi ve nihai karar yetkisi İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi’ne aitti.
İRAN’IN ASKERİ HAZIRLIKLARI
İran daha önce birçok kez boğazı kapatma tehdidinde bulunmuş, ama bu tehditleri gerçekleştirmemişti. Reuters, İran’ın bu mayınları ne zaman yüklediğini henüz doğrulayamadı. Ayrıca mayınların daha sonradan gemilerden boşaltılıp boşaltılmadığı bilinmiyor. Kaynaklar, ABD’nin mayınların yüklendiğini nasıl tespit ettiğine dair bilgi vermedi. Ancak bu tür istihbarat genellikle uydu görüntüleri veya insani istihbarat kaynakları ile elde ediliyor. Reuters’a açıklamalarda bulunan bir Beyaz Saray yetkilisi, “Başkan’ın başarılı şekilde yürüttüğü Operation Midnight Hammer (Geceyarısı Çekici Operasyonu), Husilere karşı yürütülen etkili operasyon ve maksimum baskı politikası sayesinde Hürmüz Boğazı açık kalmıştır. Seyir özgürlüğü yeniden tesis edilmiş ve İran ciddi şekilde zayıflatılmıştır.” dedi. Pentagon ise bu konuda yorum yapmadı.
BOĞAZIN EKONOMİK ETKİLERİ
ABD’li yetkililer, İran’ın bu hareketinin bir blöf olma ihtimalini göz ardı etmiyor. Yetkililer, İran’ın boğazı kapatma niyetini Washington’a göstermek amacıyla mayınları yüklemiş olabileceği görüşünde. Hürmüz Boğazı, Umman ile İran arasında yer almakta ve Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ile Arap Denizi’ne bağlıyor. Boğaz, en dar noktasında 34 kilometre genişliğinde ve iki yönlü ticaret koridoru ise yalnızca 3.2 kilometre genişliğinde. OPEC üyeleri Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Irak, ham petrol ihracatlarının büyük kısmını bu boğazdan gerçekleştirmekte. Dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracatçılarından olan Katar, neredeyse tüm LNG sevkiyatını bu güzergah üzerinden yapıyor. İran da kendi ham petrol ihracatının çoğunu bu geçitten sağlıyor. Bu durum, İran’ın boğazı kapatma kararını almasını ekonomik açıdan zorlaştırıyor. Ancak Tahran yönetimi, gerekirse boğazı kapatma kapasitesine sahip olmak için uzun süredir ciddi kaynak ayırıyor.
ABD ASKERİ TEDBİRLERİ
ABD Savunma İstihbarat Teşkilatı’nın 2019 tarihli raporuna göre, İran 5.000’den fazla deniz mayınına sahip ve bunları hızlı saldırı botlarıyla çok kısa sürede konuşlandırabiliyor. Bölgede deniz ticaretinin güvenliği ile görevli ABD’nin Beşinci Filosu Bahreyn’de konuşlu. ABD Donanması, burada dört adet mayın tarama gemisi bulunduruyordu. Ancak bu gemiler şu an, anti-mayın yeteneklerine sahip daha yeni Littoral Combat Ship (LCS) gemileriyle değiştiriliyor. İran’ın doğrudan yanıtı şu an için yalnızca Katar’daki bir ABD askeri üssüne füze saldırısı ile sınırlı kaldı. ABD’li yetkililer, İran’ın ilerleyen dönemde daha kapsamlı misilleme girişimlerinde bulunabileceğini de gözardı etmiyor.