Türkiye’de hızla yayılan esnaf kurye modeli, vergi sisteminde ciddi sorunlara yol açıyor. Motokuryeler, sosyal medya aracılığıyla organize olarak naylon fatura temin ederek vergi yükümlülüklerini azaltma yoluna gidiyor. Bazı kuryeler, tanınmış markaların dışında kalan restoranlar ve bakkallar gibi yerlerle anlaşarak fatura kesmeden haksız kazanç sağlıyor.
SİSTEM NASIL İŞLİYOR?
Bir e-ticaret sitesi üzerinden gelen yemek siparişinin dağıtımını yapan bir kuryenin, A firmasında hak ediş alabilmesi için ay sonunda 100 bin lira tutarında fatura kesmesi gerekiyor. A Firması, kuryenin hak edişini bu fatura üzerinden yatırıyor. Ancak motokuryenin yakıt, günlük yiyecek ve motosiklet bakım masraflarının dışında başka bir gideri olmadığı için vergi ödememek için yasa dışı yollarla komisyon karşılığında fatura temin ediyor. İlgili paraların yanı sıra kesilen bu 100 bin liralık faturadan yüzde 2-3 komisyon alan naylon faturacılar yüzünden büyük vergi kayıpları ortaya çıkıyor. Yani, kurye 100 bin liralık fatura için yalnızca yakıt, yedek parça ve yemek harcamalarına ilişkin faturalar ile sınırlı kalması gerekirken, bulduğu komisyonlu faturalar nedeniyle vergi ödemiyor.
SOSYAL MEDYADA RESMEN VERGİ KAÇIRDIKLARINI İLAN EDİYORLAR
Kuryelerin sosyal medya platformlarındaki dayanışma sayfalarında “KDV açığınız için fatura kesilir” ibaresi dikkat çekiyor. e-Arşiv ve e-Fatura sistemleri üzerinden KDV açıklarını naylon faturalarla kapatmaya çalışan birçok kuryenin yasa dışı işlem yaptığının farkında olmaması ise dikkat çekiyor. Bazı kuryelerin bağlı bulunduğu muhasebecilerin de bu fatura bulma işlemini gerçekleştirdiği belirtiliyor.
“YEDEK PARÇA YÜZDE 1, E-FATURA YÜZDE 3”
Yedek parça faturalarının yalnızca yüzde 1, e-Fatura olarak kesilen faturaların ise yüzde 3 komisyonla temin edileceği vaadiyle hareket eden kişiler, milyarlarca liralık vergi kaybına yol açıyor.
DENETİME GİREBİLİRLER
Motokuryelerin aylık kazançlarının 100 bini aştığı, buna karşılık neredeyse hiç vergi ödememeleri denetimlerin sıklaşabileceği endişesini artırıyor. Vergisiz kazanç modeliyle rağbet gören esnaf kurye sisteminin yanı sıra, BAĞ-KUR primleri de yatırılmadan silinerek büyük gelir elde ediliyor. Bu durum, kurye esnafının 100 bin liralık gelirine karşılık sadece 2-3 bin lira vergi ödemesine yol açıyor.
MOTORUN FİYATINDAN DAHA YÜKSEK FATURA BULUYORLAR
Kuryelerin kullandığı motosikletler çoğunlukla düşük maliyetli Çin yapımı scooter’lardan oluşuyor. Bu scooter’ların fiyatı 50 ile 150 bin lira arasında değişiyor. Her ay, bakım ve yedek parça için komisyonla fatura kesen kuryeler, aslında kazanç sağlamadan yalnızca bu masraflara çalışıyormuş gibi görünüyor. Bu da vergi kaçaklarının tespit edilmesi adına kolay bir ipucu sağlıyor.
UTTS’Lİ FİŞ DE KESİYORLAR
UTTS zorunluluğu, akaryakıt harcamalarını vergiye tabi gider olarak beyan eden tüm gerçek ve tüzel kişiler için geçerli. Yakıt depolarına monte edilen çipler sayesinde moto kuryelerin yakıt alımında kesilen fatura sistem üzerinden izlenebiliyor. Ancak sahte fatura kesen kişiler, UTTS’li plakaya sahip olarak sorunsuz bir yakıt gider fişi sunduklarını savunuyor.
DENETİMDEN KORKUYORLAR
Kuryeler, Maliye’nin denetim yapma ihtimalinin getirdiği kaygıyı taşıyor. Vergi kaçırma amacı güden kuryelerin yanında düzenli vergilerini ödeyenler de bulunuyor. Vergi kaçıran esnaf kuryeler, ileride karşılaşacakları olası büyük cezaların endişesini taşıyor.