BARIŞ GÖRÜŞMELERİNE DAİR KRİTİK DETAYLAR
ABD Başkanı Donald Trump ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Alaska’da yaptığı tarihi zirvenin sonrasında, barış görüşmeleriyle ilgili önemli bilgiler gündeme geldi. Üç üst düzey Kremlin kaynağı, Putin’in Ukrayna’dan dört temel talepte bulunduğunu aktardı. Bilgilere göre Putin, Haziran 2024’te dile getirdiği toprak taleplerinde kısmen geri adım atmış durumda. O dönemde Moskova, Rusya’nın parçası olduğunu savunduğu dört bölgenin – doğudaki Donetsk ve Luhansk (birlikte Donbas’ı oluşturuyor) ile güneydeki Herson ve Zaporijya – tamamının Kiev tarafından terk edilmesini istemişti. Kiev ise bu talepleri kesin bir şekilde reddetti. Güncel talebinde Putin, Ukrayna’nın hâlâ kontrol ettiği Donbas bölgelerinden çekilmesini sürdürürken, Moskova Zaporijya ve Herson’daki mevcut cephe hatlarını dondurmayı kabul ediyor. ABD analizlerine ve açık kaynaklara göre Rusya, Donbas’ın yaklaşık %88’ini, Zaporijya ve Herson’un ise %73’ünü kontrol ediyor. Ayrıca Moskova, anlaşma çerçevesinde Ukrayna’nın Harkov, Sumı ve Dnipropetrovsk bölgelerindeki küçücük işgal alanlarını geri vermeye de istekli.
PUTİN’DEN NATO VE ASKERİ TALEPLER
Putin, Ukrayna’nın NATO hedeflerinden vazgeçmesini isteyerek, ABD öncülüğündeki askeri ittifaktan doğuya doğru daha fazla genişleme olmayacağına dair yasal olarak bağlayıcı bir taahhüt talep ediyor. Ayrıca Ukrayna ordusunun sınırlandırılması ve Batılı askerlerin barış gücü kapsamında bile Ukrayna’ya girmemesi için bir mutabakat istiyor. Bununla birlikte, taraflar tam ölçekli işgalin üzerinden üç yıl geçmesine rağmen hala uzlaşma noktalarından epeyce uzakta bulunuyor. Ukrayna Başkanı Volodimir Zelenski, uluslararası alanda tanınan Ukrayna topraklarından çekilmeyi bir anlaşma parçası olarak birçok kez reddetti. Zelenski, Donbas’ın Rusya’nın daha derin ilerlemesini engelleyen bir kale işlevi gördüğünü vurgulayarak, “Eğer sadece doğudan çekilmemiz gerektiğinden bahsediyorsak bunu yapamayız” açıklamasını yaptı. Zaten bu durum, ülkenin savunmasıyla doğrudan ilgili ve önemli savunma hatlarını kapsıyor. Ayrıca NATO’ya katılım, ülkenin anayasasında stratejik bir hedef olarak belirtilmiş ve Kiev bu garanlığa sahip çıkıyor. Zelenski, ittifak üyeliği konusunda kararın Rusya’ya ait olmadığını da belirtti.
PUTİN İLE ZELENSKİ ARASINDAKİ GÖRÜŞMELER
ABD merkezli RAND düşünce kuruluşunun Rusya ve Avrasya Politikaları Başkanı Samuel Charap, Ukrayna’nın Donbas’tan çekilmesi gerektiği fikrinin hem siyasi hem de stratejik açıdan Kiev için kabul edilemez bir durum olduğunu ifade etti. ABD tahminlerine göre Rus güçleri şu anda Ukrayna’nın beşte birini, yani Ohio eyaleti büyüklüğünde bir alanı kontrol ediyor. Kremlin’e yakın üç kaynak, Anchorage’deki zirvenin savaş süresince barış için en uygun fırsatı sunduğunu belirtti. Çünkü Rusya’nın şartları üzerine somut tartışmalar yapılmış ve Putin taviz vermeye istekli görünüyor. Kaynaklardan biri, “Putin barışa ve uzlaşmaya hazır. Trump’a iletilen mesaj buydu” dedi. Ancak Moskova’nın hâlâ belirsiz olan durumu, Ukrayna’nın Donbas’ın kalanını verip vermeyeceği. Eğer kabul etmezse, savaşın devam edeceği ifade ediliyor.
TRUMP’IN BARIŞ ÇABALARI
Trump, savaştaki “kan gölünü” sona erdirmek istediğini ve “barışçıl başkan” olarak anılmak arzusunu taşıdığını dile getirdi. Pazartesi günü, Rus ve Ukrayna liderleri arasında bir toplantı düzenlemeye başladığını ve ardından Trump’ın katılacağı üçlü bir zirve yapılacağını açıkladı. Oval Ofis’te Zelenski’nin yanında bulunan Trump, “Vladimir Putin’in bunun sona ermesini istediğine inanıyorum. Bunun çözüleceğinden eminim” ifadesini kullandı. Rus Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Putin’in Zelenski ile görüşmeye hazır olduğunu ancak öncelikle tüm meselelerin çözülmesi gerektiğini ve Zelenski’nin bir barış anlaşmasını imzalama yetkisinin olup olmadığını belirtti. Putin, Zelenski’nin meşruiyeti konusunda daha önce birçok kez şüphe uyandırmıştı. Zelenski’nin görev süresi Mayıs 2024’te sona erecek; ancak savaş nedeniyle yeni başkanlık seçimi yapılmadı. Kiev, Zelenski’nin hâlâ meşru başkan olduğunu savunuyor.
İKİ SEÇENEK: BARIŞ YA DA SAVAŞ
İki Rus kaynağa göre Trump’ın özel elçisi Steve Witkoff, zirveye giden yolu açma konusunda kritik bir role sahip oldu. Witkoff, 6 Ağustos’ta Kremlin’de Putin ile Kremlin danışmanı Yuri Uşakov’la bir araya geldi. İki kaynağın aktarımına göre Putin, Witkoff’a tavize hazır olduğunu açıkça ifade etti ve kabul edebileceği barış çerçevesini detaylandırdı. Eğer Rusya ve Ukrayna arasında bir uzlaşma sağlanırsa, resmi bir anlaşma için çeşitli alternatifler mevcut. Bu alternatiflerden biri Rusya-Ukrayna-ABD arasında imzalanacak ve BM Güvenlik Konseyi tarafından tanınacak üçlü bir anlaşma; diğeri ise 2022’de başarısız sonuçlanan İstanbul görüşmelerine dönmek. O dönemde Rusya ve Ukrayna, Ukrayna’nın kalıcı tarafsızlığı karşılığında BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesinden güvenlik garantileri almayı tartışmıştı. Kaynaklardan biri, “İki seçenek var: savaş ya da barış, eğer barış yoksa daha fazla savaş var” yorumunu yaptı.