Jens Stoltenberg, görev süresi boyunca edindiği deneyimlerini ve NATO’daki gelişmeleri ele aldığı kitabında, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile gerçekleştirdiği görüşmelere özel bir bölüm ayırdı. 2019 yılında Türkiye’ye yaptığı resmi ziyaret sırasında İstanbul’a geldiğini belirten Stoltenberg, burayı “Doğu ile Batı arasında, ruhani ve dünyevi arasında, Hristiyanlık ve İslam arasında tarihi bir kavşak” olarak tasvir etti.
KİLİT ROLÜNÜ VURGULADI
Stoltenberg, Erdoğan ile Boğaz’ın Anadolu yakasını seyrederken açılan Çamlıca Camisi’ne de değindi. Camiyi, Erdoğan için “İslam’ın önemini simgelediği” şeklinde tanımladı. İki liderin tanışıklığının uzun süre öncesine dayandığını ve Stoltenberg’in Norveç Başbakanı olduğu dönemde Erdoğan ile görüştüğünü hatırlattı. 2012 yılında Ankara’daki ziyaretinde eşi ile birlikte Erdoğan’ın evinde ağırlandıklarını ve “hoş bir öğleden sonra” geçirdiklerini aktardı. Ayrıca, Stoltenberg, Erdoğan’ın “konulara derinlemesine hakim olan kararlı ve bilgili” bir kişi olduğunu vurgulayarak, Türkiye’nin “NATO için her zaman önemli bir ülke olduğunu ve DEAŞ’la mücadelede kilit rol oynadığını” belirtti.
TERÖR TANIMLARINA DİKKAT ÇEKTİ
Stoltenberg, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 2019’daki Barış Pınarı Harekatı öncesinde Suriye’nin kuzeyinde güvenli bölge oluşturma hedefine ilişkin anılarını şöyle aktardı: “Her defasında yüz yüze ya da telefonda yapılan görüşmelerde, Erdoğan aynı fikre dönüyordu: Suriye’de bir güvenlik bölgesi oluşturmak.” Erdoğan’ın, terör gruplarına karşı Türkiye’nin korunması için NATO ve ABD’nin desteğiyle askeri bir bölge oluşturma çabalarını sürdürdüğünü ifade etti. Ancak Stoltenberg, İttifak’ın (NATO’nun) hiçbir zaman Suriye’nin toprak bütünlüğüne yönelik bir ihlali onaylamayacağını hatırlatmak zorunda kaldığını açıkladı. Erdoğan’ın tek başına hareket etme kararı ile birlikte Amerikan birliklerinin bölgeden çekileceğini aktardı. Stoltenberg, Erdoğan’ın “Türk operasyonu zorunluydu. YPG, bir terör örgütüdür” ifadesinin kesinliğine dikkat çekerek, Batı’dan gelen yanıtların tutarsızlığını eleştirdi.
TÜRKİYE’YE İLGİ DİKKATİ
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Türkiye’de yaşanan terör saldırılarına ve kaybedilen canlara dair bilgileri aktardığını belirten Stoltenberg, Türkiye’nin NATO ülkeleri arasında en fazla terör tehdidiyle karşı karşıya kalan ülke olduğunu inkar etmenin mümkün olmadığını ifade etti. Ayrıca ABD ve diğer ortaklarının PKK ile PKK/YPG’yi farklı örgütler olarak görme yanlışına dikkat çekti.
ANLIK ANILAR VE YAPISAL TARTIŞMALAR
Stoltenberg, Erdoğan ile birlikte geleneksel bardaklarla çay içtikleri bir anıyı da paylaştı. Cumhurbaşkanı’nın “Mısır’ı sever misiniz?” sorusu üzerine yapılan sohbet, samimi bir atmosferde geçti. Stoltenberg, Erdoğan’ın, Türkiye’nin terör saldırıları nedeniyle binlerce vatandaşının hayatını kaybettiğini dile getirdiğini vurguladı. Bununla beraber, Erdoğan’ın ABD’nin yasal dayanağının sorgulanması noktasında da önemli sorular yönelttiğini aktardı.
KİLİT ANLAŞMALAR VE YETKİLİLER
Stoltenberg, Finlandiya ve İsveç’in NATO üyeliği sürecinde Türkiye’nin kritik rolüne de dikkat çekti. Erdoğan’ın “Terörle mücadelede yeterince adım atmadılar” ifadesini aktaran Stoltenberg, Türkiye’nin hassasiyetlerini önemseyerek, anahtarın Erdoğan’da olduğunu vurguladı. Ayrıca, bir saygısızlık olayı nedeniyle Türkiye’nin, iki ülkenin NATO’ya katılım süreçlerini askıya aldığını belirtti.
KİLİT NOKTALAR ÜZERİNE
Kitabında, eski Ukrayna Devlet Başkanı Petro Poroşenko ile gerçekleştirdiği görüşmelere de yer veren Stoltenberg, Ukrayna’nın NATO üyeliği yolundaki görüşmelerin önemine değindi. Poroşenko’nun silah ihtiyacı konusundaki yaklaşımını eleştirirken, Türkiye’nin Bayraktar dronları konusundaki rolünü de övdü.
DARBENİN ETKİLERİ ÜZERİNE
Stoltenberg, 15 Temmuz darbe girişimini bizzat görme fırsatını bulduğunu ve o dönemde Türkiye’nin yaşadığı kayıpların derin etkilerini tespit ettiğini belirtti. Darbe gecesi Türkiye’nin meşru hükümetine olan desteğini yineleyerek, diğer müttefiklerle gerçekleştirilen dayanışmanın yetersizliğini dile getirdi. Türk halkının, beklediği desteği göremediğini ifade etti.
TÜRKİYE’DE DEĞİŞEN DİNAMİKLER
Eski NATO Genel Sekreteri, Türkiye ile olan ilişkilerinin, özellikle IŞİD (DEAŞ) ile mücadeledeki stratejik öneminden dolayı önem kazandığını vurguladı. Türkiye’nin uluslararası platformdaki duruşu ve NATO içindeki rolü, Stoltenberg’in dikkatini çeken konular arasında yer aldı.