PAPA 14. LEO’NUN KAYSAK’LA BAĞLANTISI
Katolik Kilisesi’nin yeni lideri olarak seçilen Papa 14. Leo’nun büyük dedesi Setrak Parsehyan’ın 1915 yıllarında Kayseri’nin Develi ilçesinden Arjantin’e göç ettiği kaydediliyor. 14. Leo’nun aile kökeninin Kayserili olması bu haberi Develileri şaşırttı. Develi ilçesinde yer alan eski Ermeni evlerinin bulunduğu Reşadiye Mahallesi Muhtarı Yusuf Çelik, “Bizde Papa’nın Develili olduğunu sosyal medyadan öğrendik ve şaşırdık. Katolik Kilisesinin ruhani lideri 14. Leo’nun dedelerinin bu mahallede yaşadığı söyleniyor. Bizde ‘hayırlısı olsun’ diyoruz,” şeklinde konuştu.
DEVELİ’DEKİ ERMENİ TARİHİ
20. yüzyılın en önemli olayı Develi ve çevresinde yaşanan Ermeni olaylarıdır. 1878 Osmanlı-Rus savaşı sonrasında Rusların teşvikiyle kurulan Ermeni toplulukları Osmanlı Devleti’ni içten yıkmak için görevlendirilmiştir. Anadolu’daki bu cemiyetlerin merkezlerinden biri Develi olmuştur. Develi’nin stratejik konumu itibarıyla Ermeni ihtilal komiteleri Hınçak ve Taşnak, ileride Türklerle yapacakları çarpışmalarda kullanmak üzere cephane üretmeye karar vermişlerdir.
BOMBA ÜRETİMİ VE KARŞI TEDBİRLER
Develi Ermenilerinden Kevork Elekçıyan, birkaç yıllığına Amerika’ya bomba üretimi için gönderilmiştir. 1913’te Everek’e döndüğünde, evinde yapılan bir bomba patlamıştır. Bu olay sonrası Kayseri’de Ermeni evlerinde aramalar yapılmış ve birçok bomba ile ilgili malzeme ele geçirilmiştir. Ancak Ermeniler, olası bir aramayı öngördükleri için birçok bombayı gizli alanlarda saklamayı başarmışlardır.
Ermenilerin Fransızlarla işbirliği yaptığı dönemde, Fransız işgal kuvvetlerinin Develi’ye yaklaşması Atatürk’ün dikkatini çekmiştir. M. Kemal Paşa, bu durum üzerine Kılıç Ali Bey’i Develi’ye Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Temsilcisi olarak göndermiştir. Kılıç Ali Bey, burada Erzurum ve Sivas kongrelerinden alınan kararları aktararak, Mustafa Kemal’in bölgeye askeri güç yollayacağını bildirmiştir.
HAÇİN OLAYI VE SONUÇLARI
Develi Kaymakamı’nın desteğiyle Türk milleti, Ermenilere karşı örgütlenmeye başlamıştır. Ermeniler Haçin’de 7 Develiliyi katledmiştir. Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Kilikya Kuva-i Milliye Kumandanı Doğan Bey’i harekete geçirme kararı almıştır. Gerekli asker ve malzeme toplandıktan sonra, Haçin’e 6 Nisan 1920’de taarruz edilmiştir. Haçin, Kayseri İntikam Alayı’nın da katılımıyla ele geçirilmiştir. Hayatta kalan Ermeniler Develi’ye gönderilmiş ve bunların korunması bizzat Develi Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti tarafından sağlanmıştır.
AZINLIK GRUPLAR VE NÜFUS MÜBADELESİ
Develi’de Ermenilerin dışında Rum azınlıklar da bulunmaktaydı, fakat Rumlar Ermenilere karşı Türkleri desteklemiştir. 1920 yılında yapılan nüfus mübadelesi ile Rumlar, Trakya Türkleri ile değiştirilerek Develi’den ayrılmıştır. Burada kalan Ermeni azınlık ise Halep, Suriye ve Şam’a gönderilmiştir.