Medici ailesinin üyeleri Francesco de’ Medici ve eşi Bianca Cappello, 1587 yılında saatler arayla hayatlarını kaybettiklerinde ölümlerinin ardında cinayet şüphesi bırakmıştı. Yüzyıllar boyunca Francesco’nun küçük kardeşi Ferdinando tarafından zehirlendikleri iddiası dilden dile dolaştı ancak bilim insanları, yeni bir genetik analizle bu tartışmayı sonlandıracak kanıtlara ulaştı. Araştırmaya göre, çiftin ölümüne cinayet değil sıtma neden oldu.
YÜZYILLIK CİNAYET ŞÜPHESİ VE FERDİNANDO İDDİASI
Floransa ve Toskana’yı neredeyse kesintisiz biçimde 1434’ten 1737’ye kadar yöneten Medici Hanedanı’nın büyük dükü Francesco ve eşi Bianca, günlerce süren acının ardından 1587’de öldüklerinde dönemin mantığı sıtmayı işaret ediyordu. Çift, hastalığın tipik belirtisi olan aralıklı ateş nöbetleri geçiriyordu. Ancak cinayet söylentileri hemen yayıldı ve parmaklar tahtın yeni varisi konumundaki Francesco’nun küçük kardeşi Ferdinando’yu gösterdi. Ferdinando, Francesco’nun gayrimeşru oğlu Antonio’nun tahta geçme ihtimali nedeniyle risk altındaydı. Üstelik Ferdinando, çiftin hastalanmasından hemen önce onların yanına gitmişti. Bu ziyaret, Ferdinando’nun iktidar yolunu açmak için onları arsenikle zehirlediği şüphesini güçlendirdi.
GENETİK ANALİZ KESİN CEVABI VERDİ
Pisa Üniversitesi ve Yale Üniversitesi’nin ortaklaşa yürüttüğü yeni bir çalışmada, Francesco ve kardeşi Giovanni’nin iskelet kalıntılarından alınan DNA örnekleri incelendi. Araştırmacılar, Francesco’nun kaburga kemiklerinde sıtmaya neden olan parazit protozoa plasmodium’un genetik izlerine rastladı. Pisa Üniversitesi Tıp Tarihi Profesörü ve çalışmanın yazarlarından Valentina Giuffra, “DNA kesin bir sonuç veriyor. Artık şüpheye yer yok. Bu sorunu ve tüm belirsizlikleri ortadan kaldırıyor” dedi. Araştırmacılar, Francesco’nun vücudunda iki farklı sıtma parazit türü tespit etti. Bu durum, büyük dükün çifte enfeksiyona maruz kalmış olabileceğini gösteriyor.
SITMA MI ZEHİR Mİ TARTIŞMASI SÜRÜYOR
Yeni bulgulara rağmen bazı uzmanlar, sıtma teşhisinin zehir ihtimalini tamamen ortadan kaldırmadığını savunuyor. Floransa Üniversitesi Tıp Tarihi Profesörü Donatella Lippi, 2006 yılında yaptığı ve cinayet teorisini destekleyen çalışmasına atıfta bulunarak “Sıtmaya yakalanmak, ondan ölmek anlamına gelmez. Francesco’nun sıtma hastası olduğuna inanıyorum ama zehirlenerek öldü” dedi. Lippi, Vatikan Kütüphanesi kayıtlarında Francesco’nun ölümünden önce cilt döküntüleri, ateş ve şişkinlik gibi akut arsenik zehirlenmesi belirtileri gösterdiğini aktardı. Yanıt olarak Giuffra ise Lippi’nin bulgularının Francesco’nun mezarından çıkarılan iskelet kalıntılarına değil, otopsi sonrası başka bir yere konulduğu iddia edilen biyolojik dokulara dayandığını ve Francesco’nun bir simyacı olarak kimyasal maddelerle deneyler yaptığını, bunun da cilt belirtilerini açıklayabileceğini ifade etti.
UZMANLAR HEM TARİHİ HEM BİLİMSEL AÇIDAN ÖNEMLİ BULUYOR
Arizona Eyalet Üniversitesi’nden Profesör Anne Stone, çalışmanın hem tarihsel hem de antik patojenler açısından ilginç olduğunu belirtti. Stone, kardeşlerin sıtma enfeksiyonu nedeniyle öldüklerini düşündüğünü ancak zehirin rolünü tamamen dışlamak için toksikolojik analizlerin de yapılması gerektiğini söyledi. Floransa Üniversitesi Antropoloji Profesörü David Caramelli ise “Yüzyıllık insan kalıntılarından patojen DNA’sı elde etmek teknik olarak çok zordur. Çalışma sıtma enfeksiyonuna dair kanıtlar sunsa da bu tartışmayı kesin olarak sonlandırdığını düşünmüyorum. Genetik kanıtlar, tarihsel, arkeolojik ve patolojik verilerle birlikte yorumlanmalıdır” değerlendirmesini yaptı. Buna rağmen Caramelli, yeni araştırmanın önemli bir adım olduğunu ve paleogenomiğin tarihsel soruları çözmedeki katkısını gösterdiğini ifade etti.