ABD’DE HÜKÜMET KAPANDI
ABD federal hükümeti, Senato’nun iki geçici bütçe tasarısını 60 oy eşiğine taşıyamaması sonucunda, gece yarısı itibarıyla resmi olarak kapandı. Cumhuriyetçilerin çoğunlukta bulunduğu Kongre’de, Temsilciler Meclisi’nden geçen “temiz” kısa vadeli finansman talebi, Senato’da Demokratların desteğini bulamadı. Demokratların, ekim sonuna kadar finansmanı ve yıl sonu sona erecek Affordable Care Act (Obamacare) sigorta sübvansiyonlarının uzatılmasını içeren karşı teklifi de Cumhuriyetçiler tarafından engellendi. Oylamalar sonrasında, Beyaz Saray Bütçe Ofisi (OMB), kurumlara “düzenli bir kapanma planını hayata geçirme” talimatı gönderdi. OMB Direktörü Russell Vought’un yazısı, kapanmanın süresine dair belirsizliği vurgularken, çalışanların bir sonraki mesailerinde kapanma prosedürlerini uygulamak üzere işbaşı yapmalarını istedi.
KAPANMANIN ETKİLERİ
Kapanma, “zorunlu olmayan” federal faaliyetleri geçici olarak askıya alıyor. Birçok kurum, ücretli-izinsiz ayrımıyla personel planını yeniden yapılandırıyor. Sosyal Güvenlik ödemeleri, gaziler (VA) hizmetleri, FEMA operasyonları, havaalanı güvenliği (TSA) ve hava trafik kontrolü gibi temel hizmetler devam ediyor; ancak bu alanlardaki birçok çalışan, maaş almadan çalışmak zorunda kalacak ve ödemelerini kapanma sonrasında toplu olarak alacak. Kongre üyelerinin maaşları anayasa gereği ödenmeye devam ediyor. Ordunun görevde kalacağı ancak maaş ödemelerinin kapanma süresince gecikeceği biliniyor. Ekonomik veri akışı da duraksıyor: Çalışma Bakanlığı, cuma günü yayınlanması beklenen aylık istihdam raporu dahil olmak üzere veri yayınlarını durduruyor. CDC’nin hastalık izleme analizleri askıya alınacak; işyeri denetimleri ertelenecek; ulusal mezarlıklarda rutin bakım ve taş yerleştirme işleri duracak. Ulusal Parkların açık kalıp kalmayacağı ise belirsiz; geçmişte personelsiz kalan parklarda tahribatlar yaşanmıştı. Öğrenci kredileri ve bazı sivil haklar soruşturmaları ise ciddi ölçüde yavaşlayacak.
KAPANMADAN ETKİLENECEKLER
Kongre Bütçe Ofisi (CBO), kapanmanın günlük etkisini ele alan notunda, yaklaşık 750 bin federal çalışanın her gün zorunlu izne çıkarılabileceğini ve kapanma sonrası geriye dönük maaş ödemelerinin günlük yaklaşık 400 milyon dolar maliyete ulaşabileceğini hesaplıyor. Etkilenen çalışan sayısının, kapanma süresince kurumlara göre dalgalanabileceği de ifade ediliyor. Siyasi kargaşa devam ediyor: ‘Kim kapattı?’
Taraflar birbirlerini suçlamaya devam ediyor. Cumhuriyetçi kanadın, Demokratların sağlık sübvansiyonları ve bazı sağlık kurum kesintilerinin geri alınmasına yönelik isteklerini bütçeye bağlayarak ülkeyi “rehin” aldığını iddia ediyor. Cumhuriyetçi lider John Thune, “Demokratlar bu gece hükümeti kapatmayı seçti. Yarın birkaç Demokrat bize katılırsa hükümeti yeniden açabiliriz” dedi. Demokratlar ise Cumhuriyetçilerin “temiz CR” ısrarını, sağlık güvencesini zayıflatacak bir hamle olarak nitelendiriyor. Azınlık lideri Chuck Schumer, “Cumhuriyetçiler iki partili görüşmeleri reddederek Amerika’yı kapanmaya sürüklüyor ve halkın sağlık hizmetlerini riske atıyor” ifadesini kullandı. Beyaz Saray internet sitesinde “Demokratlar hükümeti kapattı” ibaresiyle önce bir geri sayım saati, ardından kapanmanın süresini ölçen bir sayaç yayınlandı. Konut ve Kentsel Gelişim Bakanlığı (HUD) sitesinde kapanma için “radikal sol”u suçlayan bir kırmızı bant/pencere yer alıyor. Bu durum, kamu fonlarıyla partizan mesaj verildiği gerekçesiyle Hatch Act ihlali şikayetine konu oldu. İdare, etik uygulama ofislerinin zayıflatıldığı eleştirileriyle karşı karşıya.
PİYASALARDAN İLK TEPKİLER
Küresel piyasalarda ilk tepkiler sınırlı kaldı. ABD ana endeksleri salı gününü yükselişle kapatırken (Dow Jones tarihi bir rekor tazeledi), vadeli işlemler çarşamba açılışına zayıf işaretler gösterdi. Altın fiyatı belirsizlik ile ons başına 3,872 dolara ulaşarak yeni bir zirve gördü; dolar endeksi ise bir haftanın diplerine yakın seyrediyor. Asya-Pasifik borsaları karışık bir seyir izledi; Japonya’nın Nikkei 225 endeksi, iş dünyası güvenindeki hayal kırıklığı ile %1 civarında geriledi; Hindistan’da faiz kararı bekleniyor.
TARİHTE KAPANMALAR
1981’den bu yana, üç günden kısa süreli 10 kapanma ve faaliyetleri ciddi etkileyen 4 uzun kapanma yaşandı. En son büyük kapanma, Aralık 2018 ile Ocak 2019 arasında 35 gün sürerek tarihi en uzun süre oldu. Bu kapanma, Trump’ın ilk dönemindeki “Meksika duvarı” finansmanı krizi nedeniyle gerçekleşti. Clinton döneminde 1995’te 21 gün, Obama döneminde ise 2013’te 16 gün kapanmalar yaşandı. Reagan döneminde ise en uzun kapanma üç günle sınırlı oldu; sayıca fazla ama kısa kapanmalar görüldü.
GELİŞMELER NE OLACAK?
Kapanmanın süresi, taraflardan hangisinin ilk geri adımı atacağına ve özellikle sağlık sigortası sübvansiyonları konusunun nasıl çözüleceğine bağlı. Cumhuriyetçi liderlik, kendi geçici finansman teklifini sık aralıklarla yeniden oylatarak daha fazla Demokrat’ı yanına çekmeyi hedefliyor. Demokratlar ise kamuoyunun sağlık güvencesi lehine olduğunu savunuyor. Eğer kapanma kısa sürerse etkileri sınırlı kalabilir; ancak haftalar sürecek bir durum, ücret aksamaları, veri boşlukları ve kamu hizmetlerinde yığılmalarla birlikte ekonomide belirsizliği artırabilir. Şu anda tek kesin olan, kapanmanın maliyetinin her gün arttığı ve çıkış yolunun hâlâ siyasi pazarlıkta gizli olduğu.