ABD hükümeti tarafından finanse edilen küresel HIV/AIDS programları, mali uçurumun eşiğine geldi. Eylül ayında ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) tarafından yürütülen HIV/AIDS çalışmaları için 120 fon ödülünün süresi dolacak ve yerine somut bir yedek sistem konulmadı. Analistlere göre bu programlar dünya genelinde 8,7 milyondan fazla hastaya hizmet sağlıyor ve 1 Ekim’den sonra birçok hasta hizmetine ne olacağı belirsizliğini koruyor. Bu durum, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın, CDC’nin küresel sağlık girişimlerindeki çalışmalarını yeniden yapılandırarak daha fazla kontrol sağlamasıyla aynı döneme denk geliyor.
PEPFAR REFORMU VE ELEŞTİRİLER
Dışişleri Bakanlığı tarafından Mayıs ayında yayınlanan yeni yönergeler, Bush yönetimi tarafından 2003 yılında kurulan ve uzun süredir devam eden HIV/AIDS girişimi PEPFAR (Başkanın AIDS’e Yardım için Acil Durum Planı) için ‘sadeleştirilmiş’ bir yaklaşım ortaya koyuyor. Küresel sağlık girişimleri arasında bir amiral gemisi olarak kabul edilen PEPFAR, çoğunluğu Afrika’da olmak üzere 26 milyondan fazla hayat kurtarmak ve milyonlarca enfeksiyonu önlemekle ilişkilendiriliyor. Daha önce ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID), CDC ve diğer kurumlar tarafından ortaklaşa yürütülen ve Dışişleri Bakanlığı tarafından denetlenen PEPFAR’ın yeni planla birlikte çok daha fazla kontrolü Dışişleri Bakanlığı’na geçecek. Ancak çok sayıda eleştirmen ve uzman, PEPFAR’ı sadeleştirme fikrini desteklese de bu yeni yaklaşımın girişimin etkinliğini ciddi şekilde azaltacağına ve CDC’deki sağlık uzmanlarını devre dışı bırakacağına inanıyor. ABD merkezli düşünce kuruluşu Health Security Policy Academy tarafından yapılan bir analize göre, CDC’nin PEPFAR ayağı için 120 ABD finansmanlı ödülün, yerine geçecek mekanizmalar olmadan haftalar içinde sona ermesi bekleniyor. Analizin yazarları, sonucun “hastaların, kliniklerin, sağlık çalışanlarının, laboratuvarların ve sağlık bakanlıklarının hala bağımlı olduğu işletim sistemlerinin aniden yok olması” anlamına gelebileceği uyarısında bulundu.
ESKİ CDC DİREKTÖRLERİ VE SENATÖRLERDEN TEPKİ
Uzmanlardan, Kongre üyelerinden ve hem Cumhuriyetçi hem de Demokrat yönetimler altında görev yapmış eski CDC direktörlerinden Dışişleri Bakanlığı’nın PEPFAR yeniden yapılandırmasına yönelik geniş çaplı eleştiriler geliyor. Sekiz eski CDC direktörü, yayınladıkları bir makalede, mevcut haliyle aceleyle yapılan bu stratejinin “PEPFAR’ı yok edeceği ve tüm dünyada ve kendi ülkemizde sağlık güvenliğini baltalayacağı” uyarısında bulundu. Öte yandan, iki partili bir senatör grubu, Senato Ödenek Komitesi’ne bir mektup göndererek CDC’nin küresel sağlık hesabına doğrudan bir fon artışı yapılması çağrısında bulundu. Senatörler, PEPFAR’ın en uygun maliyetli dış yardım programlarından biri olduğunu ve yatırımın büyük bir getirisini sağladığını vurguladı. Eski CDC yetkilileri ve uzmanlar, hesap verebilirlik, şeffaflık ve güçlü veri toplama gibi PEPFAR’ın başarısının anahtarları olarak görülen unsurların yeni sistemde devam edip etmeyeceği konusunda endişelerini dile getiriyor. Bir CDC yetkilisi, yeniden yapılandırmanın aslında verimliliği engellediğini ve “dolar başına iki yıl öncesine göre çok daha az hizmet alındığını” belirtti. Dışişleri Bakanlığı ise yaptığı açıklamada, ‘Amerika Birinci Küresel Sağlık Stratejisi’ kapsamında CDC’nin denizaşırı operasyon fonlarının azalmayacağını, aksine artacağını ve PEPFAR’ın hayat kurtarıcı etkisinin korunup güçlendirileceğini savundu.