ABD ile İran arasında cuma günü imzalanması planlanan anlaşma kapsamında Washington yönetimi Tahran’a petrol ihracatına derhal başlama izni verecek. Bu adım gerilimi çözmek için sunulan bir finansal teşvik olarak değerlendiriliyor. Kısıtlamaların kaldırılması bankacılık sigorta ve taşımacılık gibi tüm hizmetleri kapsayacak.
İRAN İÇİN 300 MİLYAR DOLARLIK KALKINMA FONU KURULACAK
Mutabakat zaptı ABD’nin bölgesel ortaklarıyla ve İran’la istişare ederek bir yeniden yapılanma planı hazırlamasını öngörüyor. Bu plan en az 300 milyar dolar finansman sağlayacak. Bir kaynak bu yapının özel yatırım fonu olacağını bildirdi. Fon devlet fonu veya hibe içermeyecek. Tazminat ya da yeniden inşa programı niteliği taşımayacak. ABD Körfez ülkeleri Asya Güney Amerika ve Afrika’dan şirketler 150 milyar dolar taahhütte bulundu. Belgede İran’ın bloke varlıklarının serbest bırakılması konusunda belirsiz dil kullanıldı. ABD bu fonların serbest bırakılmasını sağlama sözü verdi. Ancak net bir takvim ya da koşul belirtilmedi. İran’ın yurt dışında bloke varlıklarının miktarı farklılık gösteriyor. ABD 1979’da İran’ın 12 milyar dolarını dondurmuştu. Günümüzde bu miktarın 24 milyar ila 100 milyar dolar arasında olduğu tahmin ediliyor. Bir ABD’li yetkili İran’ın anlaşmanın avantajlarından taahhütlerini yerine getirmesi halinde yararlanabileceğini vurguladı. Taahhütler arasında nükleer silah geliştirmekten vazgeçilmesi ve zenginleştirilmiş uranyumun etkisiz hale getirilmesi yer alıyor. Ayrıca Hürmüz Boğazı’nda serbest seyrüsefer güvenliğinin sağlanması da var. Teknik detay çalışmaları sürdüğü için 18 Haziran’da İsviçre’deki imza törenine kadar ifadeler değişebilir.
WASHİNGTON'DA TRUMP YÖNETİMİNE TEPKİLER ARTIYOR
Trump’ı destekleyen çevreler bile yönetimi yeterli karşılık almadan İran’a kazanç sağlamakla eleştiriyor. Eski BM Temsilcisi Nikki Haley petrol ihracatına izin verilmesini eleştirdi. “Eğer bu doğruysa İran kazanmış demektir” dedi. “İlk günden itibaren hiçbir yaptırım gevşetilmemelidir” ifadelerini kullandı. Uzman Brian Katulis mutabakat metnini “İsviçre peynirine” benzetti. Metinde doldurulması gereken çok boşluk olduğunu söyledi. Nükleer program dahil zorlu konuların 60 gün içinde ele alınacağını belirtti. “Bu mutabakat mevcut durumu koruyor ve İran’a ödeme yapıyor” dedi. İran’ın nükleer programında uzlaşı olmadığını hatırlattı. Obama dönemindeki nükleer anlaşmanın ayrıntılı ve teknik olduğunu ekledi. Mevcut mutabakatın “WhatsApp mesajlarından derlenmiş gibi” olduğunu ifade etti. Bir başyazıda Trump’ın 2018’de feshettiği anlaşmaya geri dönebileceği belirtildi. Başkan’ın sert açıklamaları düşünüldüğünde bunun teslimiyet olacağı ifade edildi.