ABD’li üst düzey askeri komutanların, İran’daki olası hedeflere yönelik istihbaratın ciddi şekilde güncelliğini yitirdiğine dair kritik veri tabanlarındaki uyarıları görmezden gelerek bazı saldırıları onayladığı ortaya çıktı. Bu saldırılardan birinin bir okulu vurması sonucu yaklaşık 200 çocuk ve yetişkin hayatını kaybetti. Karar alma sürecine yakın üç kaynağa göre, hedef geliştirme sistemine gömülü olan ve bir üst rütbeli subayın onayını gerektiren uyarı mesajları, istihbaratın yıllar öncesine ait olduğunu ve yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyordu. Kaynaklar, üst düzey komutanların bu uyarıları görmezden gelme kararını “ivedilik” ihtiyacına bağladı ve savaşın başlangıcında hedef sağlama telaşının bu hataya yol açtığını belirtti. Saldırıda İran devlet medyasına göre en az 168 çocuk ve 14 öğretmen öldü. Bu rakamlar, olayı ABD askeri tarihinin en ağır sivil kayıplarından biri haline getiriyor. ABD ordusu saldırının ardından soruşturma başlatırken, kaynaklardan biri askeri yetkililerin “hatayı günler içinde fark ettiğini” ve “bilginin bariz şekilde eski olduğunu” söyledi. Pentagon, aylar geçmesine rağmen soruşturma sonuçlarını henüz açıklamadı. Beyaz Saray’dan bir yetkili “soruşturmanın devam ettiğini” belirterek “ABD’nin sivilleri hedef almadığını” söyledi.
GÜNCELLENMEMİŞ İSTİHBARAT HEDEF LİSTESİNE GİRDİ
28 Şubat’ta Minab kentindeki Shajareh Tayyiba okuluna düzenlenen saldırı, ABD’nin komşu İran Devrim Muhafızları tesisini vurduğu sırada gerçekleşti. CNN’in aktardığına göre, ilk askeri soruşturma okul ile Devrim Muhafızları üssünün bir zamanlar aynı kompleksin parçası olduğunu ancak 2016 yılına ait uydu görüntülerinde okulu üsten ayıran bir çit ve ayrı bir giriş inşa edildiğini ortaya koydu. Aralık 2025’e ait görüntülerde ise okulun avlusunda düzinelerce kişinin oynadığı görülüyordu. Saldırı, ABD’nin İran’a yönelik operasyonlarının ilk gününde, Donald Trump’ın çatışma kararının ardından askeri yetkililer ve istihbarat analistlerinin binlerce hedefe ait bilgileri güncellemek için acele ettiği bir dönemde yaşandı. Kaynaklara göre analistler, saldırılar başlamadan önce Pentagon veri tabanlarındaki tüm ilgili kayıtları yenileyemedi. Bunun sonucunda saldırı listesine eklenen birçok hedefe ait istihbaratın 10 yıldan eski olduğu belirtilirken, ilkokulun yanındaki Devrim Muhafızları tesisine ilişkin bilgiler de bu eski veriler arasındaydı.
ÖNCELİKLENDİRMEDE SABİT HEDEFLER GERİDE KALDI
Hızlandırılmış takvim nedeniyle askeri yetkililer ve istihbarat analistleri, önce “üst kademe” olarak değerlendirilen hedeflerin kayıtlarını güncellemeye çalıştı. Bu hedefler çoğunlukla hareketli ve ABD güçleri için en yüksek tehdit oluşturduğu düşünülen füze rampaları ve uçaklar gibi unsurlardan oluşuyordu. Bir kaynak, buraların ilk bombalar atılmadan önce büyük ölçüde güncellendiğini söyledi. Buna karşılık, okulun da aralarında bulunduğu sabit hedefler, hareket etmedikleri için genellikle alt kademe olarak kabul edildi ve bu kayıtlar savaş başlamadan önce güncellenemedi. Hedef geliştirme için kullanılan Modernize Edilmiş Entegre Veri Tabanı (MIDB) ve Makine Destekli Analitik Hızlı Depolama Sistemi (MARS) adlı sistemlerde, İran hedeflerine ilişkin bilgilerin kullanılmadan önce güncellenmesi gerektiği açıkça belirtiliyordu. MIDB, 1980’lerde inşa edilmiş eski sistem olup büyük ölçüde manuel girişe dayanırken, MARS ise yapay zeka destekli yeni platform olarak kullanıma sunuldu ancak tam geçiş yıllardır gecikiyor. Bir analistin, ayrı bir dijital istihbarat aracında tesisteki değişiklikleri not ettiği ancak bu aracın resmi hedef geliştirme veri tabanına bağlı olmadığı ve bilginin askeri komutanlara iletilmediği öğrenildi.
SORUŞTURMA SÜRERKEN SİVİL KAYIP EKİPLERİ KÜÇÜLTÜLDÜ
Saldırının hemen ardından Trump, sorumluluğun İran’a ait olabileceğini öne sürdü ve daha sonra bu sorumluluğun belirlenemeyebileceğini söyledi. Savunma Bakanı Pete Hegseth ise saldırının “titizlikle” soruşturulacağını ve ABD’nin sivil kayıpları önlemek için her yolu denediğini belirtti. Birden fazla kaynak, Pentagon’un üst düzey isimlerinin savaş öncesinde ve haftalar süren çatışma boyunca askeri yetkililere hızlı bir şekilde hedef sağlamaları için baskı yaptığını aktardı. Kaynaklardan biri “Pentagon herkesi daha hızlı hareket etmeye zorluyordu. Eski hedge fon çalışanları ve televizyon yüzleri de işin içindeydi. Ancak CENTCOM liderliği de bu baskıya karşı çıkmadı” ifadesini kullandı. Hataya yol açan bir diğer faktör ise Hegseth’in göreve gelmesiyle Sivil Zarar Azaltma ve Müdahale (CHMR) ekiplerinin büyük ölçüde küçültülmesi oldu. Kaynaklara göre Hegseth, bu programlarda derin kesintiler yaparak CENTCOM’daki CHMR personelini 10 kişiden tek bir tam zamanlı çalışana düşürdü ve sivil kayıp uzmanlarını hedef geliştirme ekiplerinden çıkardı. Bir kaynak, “CENTCOM’daki CHMR ekibi ellerinden gelenin en iyisini yapmaya çalışıyordu ama Hegseth yüzünden ihtiyaç duydukları kadroya ve kaynaklara sahip değillerdi” dedi.