Son yıllarda “El Chapo” ve “El Mencho” gibi uyuşturucu baronları ABD’nin Meksika uyuşturucu ticaretiyle mücadelesinin sembol isimleriydi. Ancak Trump yönetimi artık yeni bir hedef belirledi: Suç örgütlerine yardım etmek için kara para kabul ettiği iddia edilen siyasetçiler. ABD Hazine Bakanlığı geçtiğimiz günlerde kartellerin “yasadışı karlarını giderek daha fazla Meksika siyasi kampanyalarına nakit ödeme yapmak için kullandığını” açıkladı. Açıklamada, kartellerin amacının “kendilerini ve çıkarlarını savunmaya istekli” adayları seçtirmek olduğu ifade edildi. Meksikalı organize suç gruplarının özellikle yerel düzeyde seçim kampanyalarına para aktardığı bilinen bir gerçek olsa da, bu durum Meksikalı yetkililer tarafından nadiren açıkça dile getiriliyor.
KARTELLERİN SİYASİ ETKİSİ VE TRUMP YÖNETİMİNİN YENİ HEDEFİ
Hazine Bakanlığı Mali Suçları İzleme Ağı’ndan gelen uyarı büyük yankı uyandırdı. Analistler, bunu ABD’nin yalnızca kartel liderlerini değil, hükümetteki şüpheli işbirlikçilerini de hedef almak istediğinin en son işareti olarak değerlendirdi. Trump yönetimi geçtiğimiz yıl içinde Baja California Valisi Marina del Pilar Ávila Olmeda ve çok sayıda belediye başkanının ABD vizelerini iptal etti. Ayrıca nadir görülen bir hamleyle, görevdeki Sinaloa Valisi Rubén Rocha Moya, uyuşturucu kaçakçılarının rüşvet ve seçim desteği karşılığında faaliyet göstermesine izin vermekle suçlanarak federal mahkemede itham edildi. İkili suçlamaları reddetti. Bu adımlar, ABD’nin iki taraflı anlaşmazlıkları büyük ölçüde kapalı kapılar ardında yürütme ve Meksika siyasetine açıkça müdahale etmeme geleneğinden keskin bir ayrılışı işaret ediyor.
KARTEL BAĞLANTILI SİYASETÇİLERE YÖNELİK OPERASYONLARIN BOYUTU
Güney Kaliforniya Üniversitesi siyaset bilimci Pamela Starr, “Bu, ABD-Meksika ilişkilerinde bilinmeyen bir alan” dedi. ABD geleneksel olarak Meksika’ya “büyük ölçüde iç siyasi özerklik” tanıyarak, küresel güç dengelerinden yasadışı göç ve ticarete kadar pek çok konuda işbirliği yapmaya istekli bir komşunun istikrarını garanti altına alıyordu. Trump yönetimi, kartelleri terör örgütü olarak tanımlamak ve Karayip ile Pasifik’te uyuşturucu olduğundan şüphelenilen tekneleri bombalamak da dahil olmak üzere sert bir yaklaşım benimsedi. ABD makamları, organize suç gruplarına yardım eden siyasetçileri kovuşturmak için her zamankinden daha iyi bir konumda olabilir. Son iki yılda, agresif ABD operasyonları ve Meksika’nın işbirliği sayesinde çok sayıda üst düzey kartel figürü ABD’nin kontrolüne geçti. Güvenlik analistleri, birçoğunun cezalarını hafifletmek umuduyla siyasetçilere verdikleri rüşvetler hakkında konuşmaya istekli olduğunu tahmin ediyor.
KAMPANYA FİNANSMANINDAKİ KARANLIK PARA VE DENETİM SORUNU
Meksika Federal Seçim Enstitüsü’nün eski başkanı akademisyen Luis Carlos Ugalde, “Bu ülkede organize suç ile siyasi kampanyalar arasındaki bağları tespit etmenin tek gerçekçi yolu bu” dedi. Ancak ABD politikası, Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum ve sol görüşlü Morena partisiyle ilişkileri zorluyor. Starr, Trump yönetiminin çok ileri gitmesi halinde “ikili güvenlik işbirliğinin sularını bulandırma riski taşıdığı” uyarısında bulundu. Kartellerin Meksika siyasi kampanyalarına yaptığı bağışların kesin boyutu bilinmezken, eski seçim yetkilileri bile meblağların önemli olduğunu kabul ediyor. Ugalde, yirmi yıl önce sorunun neredeyse hiç fark edilmediğini, ancak “çok hızlı bir şekilde patlak veren bir fenomen” olduğunu söyledi.
ORGANİZE SUÇUN SİYASETTEKİ ARTAN ROLÜ VE ŞİDDET
Paranın izini sürmek zor olsa da, organize suçun siyasetteki artan rolüne dair başka işaretler de var. 2024 ulusal seçimleri öncesinde üç düzineden fazla aday öldürüldü, yüzlercesi daha yarıştan çekildi. Suç grupları müttefiklerini yerel yönetimlere yerleştirmek için manevra yaptı. Karteller, bir zamanlar eroin veya kokaini ABD’ye göndermek için otoyolları güvence altına almaya odaklanırken, şimdi belediye başkanlıklarını, polis güçlerini ve tüm nüfusu kontrol etmeye çalışıyor. Sheinbaum, kartellerin seçimlere müdahale ettiği iddialarını doğrulayacak çok az kanıt olduğunu söyledi. Yine de federal seçim yetkililerinin önümüzdeki yılki ara seçimlerden önce adayları organize suç bağlantıları açısından taraması için bir doğrulama kurulu oluşturmasını önerdi.
YAKIT KAÇAKÇILIĞINDAN SİYASİ YATIRIMA: YENİ NESİL KARTEL FAALİYETLERİ
Hazine Bakanlığı’nın son uyarısı, kartellerin yeni faaliyetlerinden birini hedef aldı. Petrol ve benzin kaçakçılığı Meksika’da milyarlarca dolarlık bir iş haline gelirken, hükümet suç gruplarını yolsuz yetkililer ve işletmelerle işbirliği yapmakla suçluyor. Hazine uyarısı, kartellerin bu satışlardan elde ettiği karları, suçluların yakıtı daha kolay kaçırması ve gelirleri aklaması için “hükümetteki kilit idari pozisyonlara” erişim sağlayan yolsuz Meksikalı siyasetçileri seçtirmek için kullandığını belirtti. Sheinbaum, “Ne kanıtları var?” diyerek öfkeli bir şekilde yanıt verdi. ABD’nin Meksika Büyükelçisi Ronald Johnson, Nisan ayında Meksika’daki rüşvet ve yolsuzluğa karşı “önemli bir eylemin” geleceğini duyurdu.
ROCHA DAVASI VE İKİLİ İLİŞKİLERDEKİ GERGİNLİK
ABD Adalet Bakanlığı, Rocha ve Sinaloalı dokuz mevcut ve eski yetkili hakkında iddianame hazırladı. Onları Sinaloa karteliyle işbirliği yaparak “kitlesel miktarlarda uyuşturucuyu siyasi destek ve rüşvet karşılığında ABD’ye göndermekle” suçladı. Rocha, Sheinbaum’un akıl hocası eski Devlet Başkanı Andrés Manuel López Obrador’un yakın müttefiki olduğu için dava hassas bir konumda. Sheinbaum, ABD’nin Rocha’nın iadesi talebini reddetti ve suçluluğuna dair kanıt sunulmadığını söyledi. Rocha, suçlamaların Morena’yı zayıflatmayı amaçladığını iddia ederek izin aldı. Analistler, Trump yönetimi politikasının Sheinbaum için bir ikilem yarattığını belirtiyor: Morena kendini yolsuzlukla mücadele partisi olarak tanıtıyor, ancak önde gelen Morenalı siyasetçileri ABD’ye teslim etmek partinin popülaritesine zarar verebilir.
SHEINBAUM'UN SERTLEŞEN TONU VE EGEMENLİK VURGUSU
Meksikalı lider, başlangıçta Trump’ın uyuşturucuyla mücadele kampanyasını yatıştırmaya çalıştı. Sınırda devriye gezmek için binlerce asker gönderdi, 90’dan fazla üst düzey kartel figürünü ABD’ye teslim etti ve suç gruplarıyla işbirliği yapmakla suçlanan çok sayıda yerel yetkiliyi tutuklattı. Ancak son haftalarda tonunu sertleştirdi ve ABD’nin Rocha iddianamesi gibi adımlarla Meksika’nın egemenliğini baltalamaya çalıştığını söyledi. Sheinbaum, “Önce bazılarına geliyorlar, sonra diğerlerine… Adalet Bakanlığı ofisleri Meksika’daki ana seçmen haline gelene kadar. Buna izin veremeyiz” dedi.
KARTELLERİN KÖKLEŞMİŞ YAPISI VE MÜCADELENİN ÖNÜNDEKİ ENGELLER
Yolsuz siyasetçilerin organize suça önemli destek sağladığına şüphe yok, ancak Trump yönetiminin politikasının kartelleri ne ölçüde zayıflatabileceği belirsiz. Karteller, daha küçük mafyalar ve sokak çeteleri, ülke genelinde belediye ve eyalet yönetimlerinde hakimiyet kurdu ve ekonomideki rollerini derinleştirdi. Hem ABD’li hem de Meksikalı eleştirmenler, ülkede etkili bir adalet sistemi ve iyi eğitimli polis gücü bulunmadığını, güvenlik yapılanmasının sürekli yetersiz finanse edildiğini söylüyor. Starr, “Meksika’daki sorunu çözmek nesiller sürecek bir proje. Bir iki yılda ya da Sheinbaum yönetiminin kalan dört yılında yapılabilecek bir şey değil” dedi.