Yüksek Mahkeme, Alabama’nın bir mahkumu, uzmanların ‘hava açlığı’ dediği ve bir mahkemenin anayasaya aykırı bulduğu nitrojen hipoksisiyle infazını engelledi. Çoğunluk kararının gerekçesi açıklanmazken, üç muhafazakâr yargıç Clarence Thomas, Samuel Alito ve Neil Gorsuch idamın gerçekleşmesi yönünde görüş bildirdi. Jeffery Lee, 1998’de Alabama’da bir rehinci dükkânını soyarken iki kişiyi öldürmekten ağırlaştırılmış cinayet suçundan mahkûm olmuştu. Jüri müebbet hapis cezası önermesine rağmen mahkeme bu kararı reddederek Lee’yi idama mahkûm etti.
NİTROJEN HİPOKSİSİNE YÖNELİK ELEŞTİRİLER VE ALTERNATİF İDAM YÖNTEMİ
Nispeten yeni bir yöntem olan nitrojen hipoksisi, ilaç firmalarının ölümcül enjeksiyonlarda kullanılan ilaçlarını vermeyi reddetmesine kısmen bir yanıt olarak ortaya çıktı. Alabama daha önce yedi kişiyi bu yöntemle idam etti. Ancak yöntem sert eleştirilere maruz kaldı; Atlanta’daki federal temyiz mahkemesi, protokolün “ölümün ötesinde şiddetli acıya yol açan ciddi bir zarar riski” taşıdığına hükmetti. Bunun üzerine daha alt düzey bir federal mahkeme, eyaletin Lee’yi bunun yerine kurşuna dizerek idam edebileceğini ve bu yöntemin zarar riskini önemli ölçüde azaltacağını belirtti. Mahkemenin kararı, Alabama’nın Lee’yi daha sonra kurşuna dizerek idam etme olasılığını ortadan kaldırmıyor; Lee bu yöntemi talep etmişti.
YÜKSEK MAHKEME'NİN ACİL DOSYA TARTIŞMASI
Yüksek Mahkeme son dakika idam cezası davalarında genellikle eyalet lehine karar verir. Ancak Lee’nin davasının hukuki durumu farklıydı çünkü çoğu acil başvurunun aksine bir federal bölge mahkemesi esasa ilişkin karar vermişti. Georgetown Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden Profesör Steve Vladeck, Mahkeme’nin kararının acil dosya kapsamını genişletmek anlamına geleceğini söyledi. Vladeck, Alabama’nın temyiz başvurusunun, yargıçların daha kapsamlı savunma aldığı ve duruşma yapabildiği olağan esasa ilişkin dosya üzerinden ele alınması gerektiğini belirtti. Bir federal mahkeme esasa ilişkin karar verdikten sonra davayı acil dosyada görmenin “doğru olmadığını ve olmaması gerektiğini” ifade etti.
YARGIÇ SOTOMAYOR'DAN ÇARPICI MUHALEFET
Ekim ayında Yüksek Mahkeme, Anthony Boyd’un Alabama’daki infazını durdurma talebini gerekçesiz reddetmişti. Mahkemenin üç liberal yargıcı ise çarpıcı bir muhalefet şerhi yayımladı. Yargıç Sonia Sotomayor, Amerikalıları bir kronometre başlatmaya ve saniyelerin dakikalara dönüşmesini düşünmeye çağırdı. “Şimdi o süre boyunca boğulduğunuzu hayal edin,” diye yazdığı muhalefet şerhine Yargıçlar Elena Kagan ve Ketanji Brown Jackson da katıldı. Sotomayor, “Nefes almak istiyorsunuz; nefes almak zorundasınız. Ama bir sedyeye bağlanmışsınız ve yüzünüzde akciğerlerinize nitrojen gazı pompalayan bir maske var,” ifadelerini kullandı. “Aklınız gazın sizi öldüreceğini biliyor ama bedeniniz size nefes almanızı söylüyor,” diye ekledi.
LEE'NİN DAVASI VE YARGILAMA SÜRECİ
Jürinin yaşam boyu hapis cezası tavsiyesine rağmen Lee’yi idama mahkûm eden yargıç, yargısal geçersiz kılma (judicial override) prosedürü kullanmıştı. Bu prosedür Alabama’da 2017’de yürürlükten kaldırıldı ancak politika değişikliği geriye dönük olarak uygulanmadı. Alabama Valisi Kay Ivey, kararın ardından yaptığı açıklamada karardan hayal kırıklığı duyduğunu ancak “kurbanlar için adaletin eninde sonunda sağlanacağına” olan bağlılığını yineledi.