ABD’de benzin fiyatları, İran’la yaşanan aralıklı gerilimin etkisiyle hızla yükselişe geçti. Kısa süreli bir düşüşün ardından ortalama benzin fiyatı bir haftada 15 sent artarak galon başına 3,94 dolara çıktı ve yeniden 4 doların üzerine çıkması bekleniyor. Tüketicilerin nakliye maliyetlerinde doğrudan hissedilen dizel fiyatı ise üç hafta aradan sonra perşembe günü yeniden galon başına 5 doları aştı. Bu durum, Basra Körfezi’ndeki askeri çatışmanın cüzdanınızı nasıl doğrudan etkilediğinin acı bir hatırlatıcısı olsa da işin aslı o kadar basit değil. Artan akaryakıt fiyatları artık sadece petrol fiyatlarındaki yükselişle açıklanamıyor.
RAFİNERİ KRİZİ FİYATLARI PETROLDEN BAĞIMSIZLAŞTIRDI
Benzin ve dizel fiyatları, Hürmüz Boğazı’nda yaşananlardan ve ABD’nin İran’dan taviz koparma kabiliyetinden bağımsız olarak kendi dinamiğini oluşturdu. Hürmüz Boğazı’nın kısmen açık olduğu üç hafta boyunca petrol şirketleri, Basra Körfezi’nden 200 milyon varilin üzerinde ham petrol çıkarmayı başardı ve bu da petrol fiyatlarını kısa süreliğine savaş öncesi seviyelerin altına çekti. Benzin ve dizel fiyatları da geriledi ancak savaş öncesi seviyelerine hiçbir zaman yaklaşamadı. İran ile ABD arasındaki Mutabakat Zaptı’nın geçen hafta çökmesinin ardından petrol fiyatları yeniden yükselerek birkaç haftadır 70 dolar bandında seyreden seviyesinden 85 doların üzerine çıktı. Bu artış benzin fiyatları için kritik önem taşıyor çünkü ham petrol, benzin maliyetinin büyük kısmını oluşturuyor. Ancak savaşın başından bu yana petrol fiyatları yüzde 16 yükselirken, benzin ve dizel fiyatları yüzde 32’nin üzerinde arttı. Bu, petrol piyasasındaki artışın neredeyse iki katı anlamına geliyor.
İRAN'IN RAFİNERİ HASARI KÜRESEL ÜRETİMİ VURDU
Petrol fiyatlarıyla akaryakıt fiyatları arasındaki bu büyük dengesizliğin bir kısmı piyasa ve ticaret dinamiklerinden, büyük kısmı ise petrol rafinasyonunun kendine özgü yapısından kaynaklanıyor. Görece barış dönemlerinde boğazdan ne kadar petrol çıkarsa çıksın, bu ham petrolün kullanılabilir hale gelmesi için rafinerilere ihtiyaç vardı. Mutabakat Zaptı imzalandığında temmuz ayı planlarını çoktan yapmış olan rafineriler, kapasitelerini bir düğmeye basarak artırıp azaltamıyor. Savaş sırasında dünya rafineri kapasitesi büyük darbe aldı; İran, 30 Orta Doğu rafinerisini hasara uğrattı veya imha etti. Bu durum, mutabakatın yürürlüğe girmesinin ardından toparlanmayı engelledi. Hürmüz Boğazı’ndaki aksamanın zirve yaptığı dönemde küresel rafineri üretimi 3 milyon varil düştü ve JPMorgan verilerine göre 2,1 milyon varillik rafinaj kapasitesi hâlâ devre dışı.
UKRAYNA DRONE SALDIRILARI DİZEL KRİZİNİ TETİKLEDİ
Dünyanın bambaşka bir köşesinde ise rafineri kapasitesi çok daha farklı bir nedenden darbe aldı. Ukrayna’nın insansız hava araçlarıyla düzenlediği saldırılar o kadar çok Rus rafinerisine zarar verdi ki, dünyanın en büyük ikinci dizel ihracatçısı olan Rusya, yakıt ihracatını durdurarak aniden net ithalatçı konumuna geçti. Bu da küresel bir dizel kıtlığına yol açtı.
ABD RAFİNERİLERİ REKOR ÇALIŞIRKEN STOKLAR TARİHİ DİPTE
ABD ise tam tersi bir sorunla karşı karşıya. Geçen ay rafineriler yüzde 96 kapasiteyle çalıştı ve ikinci çeyrekte 2019’dan bu yana en yüksek ham petrol işleme miktarına ulaşıldı. Ancak ABD’de üretilen akaryakıtın rekor miktarı, Avrupa’ya jet yakıtı ve Asya ile Avustralya’ya dizel olarak yurt dışına gönderiliyor. Bu durum, dünyadaki yakıt açığını kapatmaya yardımcı olurken ABD benzin stoklarını 2012’den bu yana en düşük seviyesine indirdi. Lipow Oil Associates’ten Andy Lipow’a göre 210 milyon varil olan stoklar, kritik seviyenin sadece 20 milyon varil üzerinde bulunuyor ve Katrina Kasırgası sırasında ülke genelindeki istasyonların benzinsiz kaldığı dönemdeki seviyenin sadece 30 milyon varil üzerinde.
YAZ TALEBİ VE HASAT MEVSİMİ FİYATLARI DAHA DA YUKARI İTTİ
ABD pazarına ayrılan akaryakıt payı düşerken yaz seyahatleri nedeniyle benzin talebi artıyor, çiftçilerin sonbahar hasadına hazırlanmasıyla da dizel talebi zirve yapmak üzere. Düşük arz ve yüksek talep, yüksek fiyatların reçetesi konumunda. Bu durum, ABD rafinerilerinin kâr marjını temsil eden krakg spread’lerini rekor seviyeye taşıdı. ABD Enerji Enformasyon İdaresi verilerine göre, ABD rafinerilerindeki benzin krakg spread’leri geçen yıla göre yüzde 60 artarken, dizel ve jet yakıtı krakg spread’leri 2025 seviyelerinin iki katından fazla.
AŞIRI SICAKLAR RAFİNERİLER İÇİN YENİ TEHDİT
Bu yaz yaşanan aşırı sıcaklar daha da büyük bir soruna işaret ediyor. Rafinerilerin verimli çalışabilmesi için serin sıcaklıklara ihtiyacı var. Petrolü bileşenlerine ayırmak için kaynatmak ve benzin, dizel, jet yakıtı gibi ürünler elde etmek için soğutmak gerekiyor. Sıcaklıklar çok yükseldiğinde rafineriler işlevlerini yerine getirmekte zorlanıyor ve daha az benzin üretebiliyor.