12 Ağustos’ta gerçekleşecek tam güneş tutulması, Grönland, İzlanda, kuzey Rusya, İspanya ve Portekiz’in bazı bölgelerinde milyonlarca kişi tarafından izlenebilecek. Gökyüzü meraklıları için önümüzdeki iki yıl içinde İspanya’da görülecek üç tutulmadan ilki olan bu doğa olayını güvenle izlemenin en iyi yolu, tutulma gözlüğü temin etmek. Uzmanlar, güneşe doğrudan bakmak için normal güneş gözlüklerinin yeterli olmayacağı konusunda uyarıyor.
TUTULMA GÜZERGAHI VE GÜNEŞ BATIMI FIRSATI
Ay, Dünya ile Güneş arasına girerek Güneş’in yüzeyini tamamen kapattığında tam güneş tutulması meydana gelir. Tutulmanın İspanya’da akşam saatlerine denk gelmesi, gökyüzü gözlemcilerine nadir bir fırsat sunuyor. Bu sayede izleyiciler, tam güneş tutulmasının ardından hilal şeklinde bir güneşin batışını görme şansı elde edecek. Ay’ın gölgesinin Güneş’i tamamen örttüğü tam tutulma hattı üzerindeki bölgelerde yaşayanlar tam tutulmayı izleyebilecek. Bu hattın dışında kalanlar ise Ay’ın Güneş’in yalnızca bir kısmını kapattığı parçalı güneş tutulmasına tanıklık edecek. Parçalı tutulma, ABD’nin kuzeyi, Kanada, Avrupa’nın büyük bölümü ve kuzeybatı Afrika’dan geçecek.
ÇIPLAK GÖZLE GÜNEŞE BAKMAK KALICI HASARA YOL AÇABİLİR
Bulunduğunuz konum yalnızca parçalı tutulmayı izlemeye uygun olsa bile, etkinlik boyunca Güneş’in güçlü ışığının bir kısmı görünür olacak. Güneş’in parlaklığına çıplak gözle bakmak yalnızca rahatsız edici değil, aynı zamanda tehlikelidir. NASA’ya göre, Güneş’e göz koruması olmadan bakmanın güvenli olduğu tek an, Ay’ın Güneş’in ışığını tamamen kapattığı kısa süreyi ifade eden tam tutulma anıdır. Işığın yeniden görünmeye başlaması, göz koruma önlemlerinin devreye girmesi gerektiği anlamına gelir. 2026 tutulma hattı üzerinde yer alan Kanarya Adaları Astrofizik Enstitüsü’ne göre, Güneş yüzeyinin yalnızca yüzde 1’i görünür kalsa bile, bu ışık gözün ışığa duyarlı hücrelerine kalıcı hasar verebilecek yeterli radyasyonu yayar. Güneş’e doğrudan bakmak körlüğe veya görme bozukluğuna yol açabilir. 2017’deki tam güneş tutulması sırasında genç bir kadın, doktorların güvenlik standartlarına uygun olmadığını düşündüğü tutulma gözlükleriyle tutulmayı izledikten sonra her iki gözünde de güneş radyasyonuna maruz kalma sonucu oluşan retinal hasar olan solar retinopati teşhisiyle karşılaşmıştı. Solar retinopatinin tedavisi bulunmuyor. Durum iyileşebilir veya kötüleşebilir, ancak kalıcı bir rahatsızlıktır.
GÜVENLİ İZLEME İÇİN DOĞRU EKİPMAN ŞART
Tutulmayı izlemek için ISO 12312-2 sertifikalı tutulma gözlükleri veya elde taşınan güneş izleme cihazları kullanılmalı. Öte yandan, ön kısmında güneş filtresi bulunan teleskop, dürbün veya kamera ile de Güneş gözlemlenebilir. Bu filtreler, tıpkı tutulma gözlükleri gibi koruma sağlar. Normal güneş gözlükleri, tutulma gözlüklerinin veya güneş izleme cihazlarının yerini tutmaz. Tutulma gözlükleri, güneş gözlüklerinden 100 bin kat daha koyudur ve uluslararası bir güvenlik standardına tabidir. Güneş gözlükleri günlük aktiviteler sırasında gözleri zararlı UV ışınlarından koruyabilirken, doğrudan Güneş’e bakmak için tasarlanmamıştır. The Planetary Society’ye göre güneş tutulması gözlüklerinin camları, karbon parçacıklarıyla zenginleştirilmiş siyah polimer veya reçineden yapılır ve neredeyse tüm görünür, kızılötesi ve morötesi ışığı engeller. Sıradan güneş gözlükleri ise kızılötesi radyasyonu engellemez. Kamera ve akıllı telefonlar dahil optik cihazlar için güvenli üretici ve satıcı listeleri Amerikan Astronomi Derneği tarafından sunuluyor.
TUTULMA GÖZLÜĞÜ KULLANIMINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER
Gökyüzüne bakmadan önce tutulma gözlüklerinizi takın ve gözlükleri çıkarmadan önce Güneş’ten uzaklaşmayı unutmayın. Tutulma gözlüğü takan çocukları, Güneş’e bakarken gözlüklerini çıkarmamaları için sürekli denetleyin. Amerikan Astronomi Derneği, normal gözlük kullananların gözlüklerini çıkarmadan tutulma gözlüğünü üzerine takmasını veya el tipi izleme cihazını gözlüğün önüne tutmasını tavsiye ediyor. NASA, tutulma gözlüğü veya el tipi güneş izleme cihazı takılıyken kamera lensi, teleskop veya dürbün gibi filtresiz optik cihazlardan Güneş’e bakılmaması konusunda uyarıyor. Optik bir cihazdan geçen güneş ışınları yoğunlaşarak gözlük veya izleme cihazındaki filtreyi yakabilir ve ciddi göz hasarına neden olabilir.
KAYNAK FİLTRELERİYLE TUTULMA İZLEME SEÇENEĞİ
Uluslararası güvenlik standardının kısmen bu tür filtrelerin Güneş’i izlemek için kullanılmasından türetilmesi nedeniyle, kaynak filtreleriyle tutulmayı izlemek de mümkündür. Temperli cam veya metal kaplı polikarbonattan yapılan ve 12 veya daha yüksek gölge numarasına sahip kaynak filtreleri güvenli izleme sağlar. Amerikan Astronomi Derneği’ne göre, birçok kişi 13 veya 14 numaralı filtreleri en iyi seçenek olarak değerlendiriyor ve bu filtreler tutulma gözlüğü takmaya benzer bir deneyim sunuyor. Ancak bu filtrelerle Güneş, sarımsı turuncu veya beyaz yerine yeşil görünür. Otomatik kararan veya ayarlanabilir kaynak kaskları, gözleri koruyacak kadar hızlı kararmayabilecekleri için tutulma izlemek için önerilmiyor.
TUTULMA GÖZLÜKLERİNİN KULLANIM SÜRESİ VE SAKLAMA KOŞULLARI
Kullanılan tutulma gözlükleri veya güneş izleme cihazları ISO 12312-2 güvenlik standardına uygun olduğu ve yırtık, çizik veya hasar içermediği sürece son kullanma tarihleri yoktur ve süresiz olarak kullanılabilirler. Bu gözlükleri takarken Güneş’i ne kadar süre izleyebileceğiniz konusunda da bir sınırlama yoktur. Bazı gözlük ve izleme cihazlarının üzerinde, gözlüklerin üç dakikadan fazla kullanılmaması veya üç yıldan sonra atılması gerektiğine dair eski uyarılar bulunuyor. Amerikan Astronomi Derneği’ne göre bu kurallar ISO 12312-2 sertifikalı izleme cihazları için geçerli değildir. Tutulma gözlüklerini gelecek tutulmalar için saklamak istiyorsanız, çizilmelere karşı oda sıcaklığında bir zarf veya orijinal ambalajında muhafaza edin. Camları temizlemek için asla su, cam temizleyici, ıslak mendil veya benzeri nemli bezler kullanmayın; nem, karton çerçevelerin lenslerden ayrılmasına neden olabilir. Bunun yerine lensleri bir mendil veya bezle nazikçe silin.
TUTULMAYI DOLAYLI YOLLARLA İZLEMEK MÜMKÜN
Sertifikalı gözlük bulunmadığında tutulma, iğne deliği projeksiyonu gibi dolaylı yöntemlerle de izlenebilir. Bunun için bir dizin kartına delik açmak yeterlidir. Sırtınızı Güneş’e dönerek kartı kaldırdığınızda, delik, hilal veya halka şeklindeki Güneş’in görüntüsünü yere veya diğer yüzeylere yansıtır. Ancak Güneş’e dönüp delikten doğrudan bakmak kesinlikle doğru değildir. Süzgeç, hasır şapka veya küçük delikleri olan diğer nesneler de iğne deliği projektörü olarak kullanılabilir. Ayrıca ellerinizi parmaklarınızı açıp birbirinin üzerine geçirerek kafes deseni oluşturmak da mümkündür. Bu yöntemde parmaklar arasındaki küçük boşluklar, parçalı tutulma sırasında Güneş’in hilal şeklini gösterir. Yapraklı bir ağacın altında durulduğunda ise yapraklar arasındaki boşluklar, tutulmanın evrelerini yere yansıtır.