Andy Burnham, Birleşik Krallık’ın yeni başbakanı olarak Pazartesi günü 10 Downing Street’e adım attı ve ayrıntılı politika açıklamaları yapmaktan kaçınırken başbakanlığının niteliğine dair önemli ipuçları verdi. Siyasette görüntü büyük anlam taşıdığı için Burnham, ilk gününde kesin vaatlerde bulundu ancak kendisini takvimle sınırlamadı, daha rahat bir liderlik tarzı sergiledi ve Downing Street’e iyimser bir hava getirdi. Büyük değişim, refah reformu ve yetki devri gibi yüksek hedeflerin yanı sıra Burnham, ilk politika müdahalesi olarak evsizlik sorununu ele alacağını duyurdu.
EVSİZLİĞE KARŞI İLK ADIM
“Az sonra arkamdaki kapıdan geçip ülkemizde sokakta yaşamanın sonlandırılması yönünde ilk talimatımı vereceğim” diyen Burnham, başbakan olarak yaptığı ilk konuşmasının sonunda bu sözleri sarf etti. Kısa bir süre sonra ekibi, bu girişim kapsamında 340 milyon sterlinlik (457 milyon dolar) ek kaynak ayrılacağını açıkladı. Açıklamada yer alan, “Başbakan, sokakta yaşamanın sona erdirilmesinin on yıllar alacağı ya da hiç yapılamayacağı fikrini reddediyor” ifadesi, Burnham’ın iddialı vizyonunun boyutunu gözler önüne serdi. Evsizlik yardım kuruluşu Shelter’a göre İngiltere’de her gece en az 4 bin 600 kişi sokakta uyuyor, ancak evsizlik yaşayanların sayısı çok daha yüksek.
MANCHESTER’DAKİ VAAT TAM OLARAK TUTULMAMIŞTI
Burnham, 2017’de Manchester belediye başkanı olduğunda evsizliği sona erdirme sözü vermiş ancak bu hedefe tam olarak ulaşamamıştı. Yerel yönetim verilerine göre kentte evsizlik 2017’den 2024’e kadar neredeyse yarı yarıya azalsa da bu rakamlar 2021’deki en düşük noktadan sonra yeniden yükselmeye başladı. “Elimden gelen her şeyi vereceğim” diyen Burnham, destekçilerinin önünde “Haydi yeni bir ulusal birlik, ortak amaç ve pozitiflik duygusu inşa edelim” çağrısı yaptı.
ON YILLIK PLAN VE ÖNCELİKLER
Burnham, “bu yıl içinde” 10 yıllık bir planı açıklayacağını ancak Salı gününden itibaren “yaşam maliyeti konusunda bir miktar yardım” sağlayacak daha küçük önlemleri devreye alacağını söyledi. Politikalara girmeden hükümetinin öncelikleri arasında daha fazla gencin işe girmesini sağlamak ve daha fazla belediye konutu inşa etmek olduğunu da sıraladı. Burnham, İngiltere’nin 1980’lerde “siyasi gücün merkezileştiği, ekonomik gücün özelleştirildiği” dönemde “yanlış yollara” saptığı yönündeki sık sık dile getirdiği argümanı da yineledi.
GÜÇ DEVRİ VE KABİNE ATAMALARI
Kuzey kökenleri Burnham’ın “halk adamı” imajının temelini oluşturuyor ve yetki devrini – gücü Londra’dan diğer bölgelere kaydırmayı – gündeminin merkezine koyuyor. Konuşmasında kuzeyden doğrudan bahsetmemekle birlikte “gücü buradan alıp ülkenin her posta koduna taşıma” hedefinden söz etti. Burnham Pazartesi günü ilerleyen saatlerde bir dizi kabine ataması yaparak hükümetinin yönüne dair daha fazla ipucu verdi. Geçen ay askeri harcama anlaşmazlığı nedeniyle istifa eden eski Savunma Bakanı John Healey, Birleşik Krallık’ın yeni maliye bakanı olarak atandı. Wes Streeting ise yeni savunma bakanı oldu. 2010-2015 arasında İşçi Partisi’ne liderlik eden Ed Miliband dışişleri bakanı olurken Shabana Mahmood içişleri bakanı görevini sürdürdü. Miliband, şimdi sağlık bakanı olan Yvette Cooper’ın yerini aldı. Geçen yıl bir emlak vergisi skandalı nedeniyle istifa eden eski başbakan yardımcısı Angela Rayner ise konut bakanı olarak atandı.
DÜNYA LİDERLERİYLE TEMAS
Yoğun programa rağmen Burnham, dünya liderleriyle bir dizi önemli telefon görüşmesine zaman ayırdı. ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı görüşmede “savunma ve güvenlik” taahhüdünü vurgulayan Burnham’ın, Downing Street sözcüsüne göre “Birleşik Krallık ve müttefiklerinin güvenliğini sağlamak gündeminin en üst sırasındaydı.” Trump, Truth Social’a yaptığı paylaşımda görüşmenin iyi geçtiğini ve “çok uzak olmayan bir gelecekte ortak ilgi alanları için bir araya geleceklerini” söyledi. “Kuzey Denizi petrolü, ticaret, askeri ittifak, Hürmüz Boğazı’nın mayın temizliği ve daha birçok konuyu ele aldık” dedi. Burnham ayrıca Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile yaptığı görüşmede Birleşik Krallık’ın Ukrayna halkına “kararlı bağlılığını” yineledi. Zelenski, Burnham’a “saygı dolu sıcak sözleri” ve “Rusya’nın son saldırılarında ölenlerin ailelerine ve sevdiklerine başsağlığı dilekleri” için teşekkür etti.
FARKLI BİR LİDERLİK TARZI
Burnham’ın farklı bir çizgi izleme niyetinin bazı işaretleri ilk gününde ortaya çıktı. İlk başbakanlık konuşmasını Downing Street dışında, notsuz, telepromptersız ve geleneksel kürsü olmadan yaptı. Bu, seleflerine kıyasla daha doğal ve resmiyetsiz bir hava yarattı. Ancak Burnham, her zamanki tişört ve ceket kombinasyonu yerine, törenin ciddiyeti nedeniyle geleneksel politikacı kıyafeti olan takım elbise ve kravatla hazır bulundu.
STARMER’DAN VEDA VE UYARI
Burnham Downing Street’e girmeden hemen önce selefi Keir Starmer, kendini “iyi bir zarafet” ve “gülümsemeyle” terk ettiğini söyledi. Starmer, “Andy Burnham’a tam desteğim var” diyerek eski Manchester belediye başkanının kendisini devirmedeki rolünü affetmiş ve Burnham’ın parlamentoya dönüşünü engelleme çabalarını unutmuş göründü. “Şimdi meşaleyi Andy Burnham’a devrederken kendisine başarılar diliyorum” dedi. Starmer, İngiliz siyasetinin acımasız döngüsünü ilk elden deneyimlemiş oldu. Sadece iki yıl önce İşçi Partisi’ni genel seçimde ezici bir zafere taşıdıktan sonra Downing Street’in önünde zafer konuşması yapıyordu. Ancak bir dizi yanlış adım, tersine dönüşler ve vaat ettiği değişimi yeterince hızlı gerçekleştirememesi nedeniyle otoritesi giderek zayıfladı.
BURNHAM İÇİN ZORLU BİR DÖNEM
Burnham ile Starmer arasındaki farklar konuşmalarında da belirgindi. Benzer temalardan söz etseler de farklı tonlar kullandılar. Burnham, İngiltere’nin “dünyaya istikrarımızı yeniden kazanabileceğimizi göstermesi gerektiğinden” söz ederken Starmer “uluslararası itibarımız büyük ölçüde arttı” demişti. Yine de Starmer’ın şatafatsız vedası, özellikle aşırı sağcı Reform UK partisinin popülist meydan okuması karşısında Burnham için bir uyarı niteliği taşıyor. Aynı zamanda ülkenin Avrupa Birliği’nden ayrılma kararından on yıldan uzun süre sonra İngiltere’yi sarsmaya devam eden siyasi istikrarsızlığı hatırlatıyor. Burnham işleri farklı yapmaya çalışıyor ancak bunun kendisinden önceki altı başbakanı yutan aynı güçlerden kaçınmak için yeterli olup olmayacağı henüz net değil.