Atina’da bir grup kadın, beyaz tören kıyafetleri içinde küçük bir mağaranın önüne yerleştirilen bir pankartın arkasından çıkıyor. Farklı yaşlardaki erkekler ve kadınlar yarım daire şeklinde sıralanırken, kadınlar taş sunağın etrafında küçük bir alay yürüyüşüne öncülük ediyor. Bir kadın, buhur yanarken Antik Yunan bilgelik tanrıçası Athena’nın küçük bir heykelini sunağın arkasına yerleştiriyor. Sahne Antik Yunan’dan fırlamış gibi görünse de aslında öyle değil. Bu, Atina’da Athena, Zeus, Dionysos ve Poseidon gibi tanrılara metaforik ya da yalnızca kültürel miras olarak değil, 21. yüzyıl Yunanistan’ında gerçek bir dini pratik olarak tapınan küçük ama adanmış bir topluluk. Bugünkü etkinlik, Athena’nın kutsal heykelinin ritüel temizliğini kutlayan antik Atina arınma festivali Plynteria. Grubun adı ise, toplu etkinlikleri destekleyen ve evde ibadeti teşvik eden modern bir Helenistik veya Yunan Çoktanrıcılığı grubu olan Labrys.
HOLLYWOOD’UN MİRAS SAHİPLENMESİNE TEPKİ
Christopher Nolan’ın Homeros’un destanından uyarladığı yaz gişe filmi, Matt Damon’ın Odysseus’undan Zendaya’nın Athena’sına kadar yıldızlarla dolu kadrosuyla klasik mitin bir başka anlatımı. Ancak antik Minos ve Yunan kültüründe kutsal bir sembol olan çift taraflı baltadan adını alan Labrys üyelerine göre film, Hollywood ve Batı pop kültürünün modern Yunanları antik tarihlerinden nasıl kopardığının bir kanıtı. Labrys’in kurucu ortağı Hristos Panopulos, Nolan’ın yapımında ve kültürel referanslarından yoğun şekilde beslenen diğer projelerde Yunan temsilinin olmamasından yakınıyor. “Bu bir sahiplenme,” diyen Panopulos, dış dünyanın modern ve antik Yunanistan arasında bir ayrım yaptığı algısından duyduğu rahatsızlığı dile getiriyor. Ona göre antik Yunanistan herkese aitmiş gibi algılanırken, Yunanların bu hikayelerin nasıl anlatılacağı konusunda söz hakkı bulunmuyor.
BİR DİN OLARAK YUNAN ÇOKTANRICILIĞI
Panopulos gibi insanlar için bu antik hikayeler, dünya görüşlerini şekillendirmeye devam ediyor. Ergenlik yıllarındaki manevi arayışının ardından Yunan Çoktanrıcılığı’na yönelen Panopulos, “Kendime en uygun sistemin ve inançlarımla dünya deneyimlerimi en iyi açıklayan şeyin çoktanrıcılık olduğunu gördüm” diyor. Yunanistan doğumlu olduğu için kendisine en yakın olanın Yunan çoktanrıcılığı olduğunu belirtiyor. Kendi deyimiyle “bir şeyle uyumlanma” duygusu zamanla gelişmiş. Ona ve grubuna göre mitler ve dini eylemler, tanrısal olanla bağlantı kurmak için sembolik bir dil oluşturuyor.
LABRYS’İN ÖYKÜSÜ VE AYRILIK
Labrys, 2007 yılında Yunan Etnik Hellenler Yüksek Konseyi’nden (YSEE) yapılan bir ayrılık sonucu doğdu. Panopulos bu ayrılığın nedenini, YSEE’nin dini pratikten çok siyasete odaklanması olarak açıklıyor. Uzun süredir saldırgan tektanrıcılık karşıtlığı, aşırı sağcı siyasi ideoloji ve homofobi ile suçlanan YSEE’nin aksine Labrys, cinsel kimlikten bağımsız olarak herkese açık olduğunu ve Yunan Çoktanrıcılığı’na gerçek bir dini ilgi duyan herkesi kabul ettiğini vurguluyor.
TOPLULUĞA KATILIM VE MODERN PRATİKLER
Labrys’e katılanlar genellikle halka açık ritüeller aracılığıyla gruba dahil oluyor. Atina doğumlu bir İngilizce öğretmeni olan Panayotis Koutalos, sıkı bir Hristiyan evinde büyüdükten sonra Budizm ve karanlık okültizm denemelerinin ardından bir Phallephoria töreninde Labrys’e rastlamış. Kendisini hâlâ bir Budist Helenist olarak tanımlayan Koutalos, bu iki yolun birbirini dışlamadığını söylüyor. Brezilya asıllı Anna Sinan ise Labrys’i ilk kez yine bir Phallephoria’da görmüş ve ritüeli izledikten sonra Yunanca bilmemesine rağmen gruba yaklaşmış. Sinan, Phallephoria’yı Brezilya’daki karnavalla karşılaştırarak “Burada küçük bir topluluk ve çok özel hissettiriyor. Sadece bir parti değil, öncesinde ve sonrasında dua ediyorlar” diyor.
GELENEĞİ YAŞATMAK VE EVRİMLEŞTİRMEK
Labrys, bu özü korumaya büyük önem veriyor. Antik döneme ait birçok kaynağın kaybolduğunu belirten Panopulos, bugün hâlâ anlam taşıyan temel pratikler etrafında yeni gelenekler oluşturarak modern ritüeller geliştirdiklerini ifade ediyor. Turistlerin de ilgisini çeken törenlerde, Aristoteles’in duygusal ve hatta sarhoş edici etkisinden söz ettiği bir çift kamışlı flüt olan aulos çalınıyor ve “Orfik İlahiler” modern dualarla harmanlanıyor. Ritüelin sonunda üyeler birbirlerine sarılarak “Gelecek yıla kadar” anlamına gelen “Kai tou chronou” diyor ve şaraba sunağa döküyor.
HEDEF: ERDEM VE EUDAIMONIA
Modern dünyanın mutluluğa erdemle ulaşma hedefini kaybettiğini savunan Panopulos, Yunan felsefesinde eudaimonia kavramına dikkat çekiyor. Bu kavram, çevrede ne olursa olsun kişinin kalıcı bir iyilik halinde olması anlamına geliyor. Yunan filozoflarının eudaimonia’yı her insanın hedefi olarak tanımladığını ve bunun “erdemler” aracılığıyla başarılabileceğini söyleyen Panopulos, “Erdemler tanrıların insanlara armağanlarıdır. Zeus’un adaleti, Athena’nın bilgeliği gibi. Bir dini sistem olarak bu, bugünün dünyasında açıkça eksik olan temel insani şeyleri ortaya çıkarıyor” diye ekliyor.