ABD Temsilciler Meclisi üyesi Alexandria Ocasio-Cortez, hayatı üzerinde daha fazla kontrol sahibi olmak için yumurtalarını dondurma kararı aldığını duyurdu. 36 yaşındaki Demokrat vekil, çocuk sahibi olup olmayacağına ilişkin bir açıklama yapmazken, bu süreç için para biriktirdiğini belirtti. Oocyte preservation olarak da bilinen yumurta dondurma işlemi, kadınların doğurganlık yıllarını uzatmanın en net yollarından biri olarak görülüyor. İşlem, yumurtalıklardan alınan yumurtaların, kişi hamile kalmak isteyene kadar saklanmasını içeriyor. Son 10 yılda tekniğin gelişmesi ve daha fazla kadının hamileliği ertelemeyi tercih etmesiyle birlikte, elektif yumurta dondurma işlemi önemli ölçüde yaygınlaştı. New Yorklu vekil Ocasio-Cortez, yumurta dondurma planlarını paylaşan medya kişiliği Kourtney Kardashian, oyuncular Rebel Wilson ve Florence Pugh’a katılmış oldu.
YUMURTA DONDURMA SÜRECİ VE YAŞ FAKTÖRÜ
Yumurta dondurma işlemi, kadının 20’li yaşlarının sonu veya 30’lu yaşlarının başında en etkili sonucu veriyor. Johns Hopkins Medicine’de kadın doğum ve jinekoloji yardımcı doçenti olan Dr. Pardis Hosseinzadeh, “Cevap genellikle ne kadar genç o kadar iyi. 35 yaşından önce bu prosedürü yaptıran kadınlar, toplanan yumurtaların kalitesi ve miktarı açısından genellikle daha iyi sonuçlar elde ediyor. Hem yumurta sayısı hem de kalitesi yaşla birlikte düşüyor” dedi. Erkekler her gün yeni sperm üretirken, kadınlar sahip olacakları tüm yumurtalarla doğuyor. Zamanla yumurta sayısı ve kalitesi azalıyor. Kız bebekler tipik olarak yaklaşık 1 milyon ila 2 milyon yumurta ile doğuyor. Bu sayı ergenlik öncesinde ayda yaklaşık 10 bin, ergenlik sonrasında ise ayda yaklaşık bin azalıyor. Sigara ve ilaç kullanımı gibi faktörler de bu rezervi etkileyebiliyor. 30 yaşına gelindiğinde bir kadında yaklaşık 70 bin, 40 yaşında ise yaklaşık 18 bin yumurta kalıyor. 40 yaşından sonra yumurtaların yaklaşık yarısı anormal oluyor ve hamilelikle sonuçlanma olasılığı düşüyor. Menopoza girildiğinde ise kalan yumurtalar artık doğurgan olmuyor.
İŞLEM ÖNCESİ DEĞERLENDİRME VE HORMON TEDAVİSİ
Yumurtalarını dondurmak isteyen bir kadın öncelikle bu işlem için uygun aday olup olmadığını belirlemek üzere fiziksel muayeneden geçiyor. Doktor, tıbbi geçmişini inceliyor, kan ve hormon testleri istiyor ve yumurta rezervini tahmin etmek için vajinal ultrason yapıyor. Düşük yumurta sayısı, kontrol altına alınmamış tıbbi sorunlar veya hormona duyarlı kanser gibi durumlar kişiyi uygun aday olmaktan çıkarabiliyor. Uygun görülen hastalara, ağırlıklı olarak yaşlarına ve yumurta rezervlerine göre hormonlar reçete ediliyor. Hasta, yumurtalıkların mümkün olduğunca çok sayıda sağlıklı yumurta üretmesini teşvik etmek için bu hormonları iki haftaya kadar enjekte ediyor. Gonal-F ve Follistim gibi folikül uyarıcı ilaçlar, yumurtalıktaki her biri olgunlaşmamış bir yumurta içeren küçük sıvı dolu keselerin büyümesine yardımcı oluyor.
YUMURTALARIN TOPLANMASI VE SAKLANMASI
Düzenli kan testleri ve ultrasonlar hastanın ilerlemesini takip ederek yumurtaların olgunlaştığını gösteriyor. Yumurtalar toplanmadan 36 saat önce hasta, son olgunlaşmayı başlatmak için Lupron, Ovidrel, Novarel veya Pregnyl gibi tetikleyici ilaçlar kullanıyor. Doktor, genel anestezi altında ultrason rehberliğinde ayakta tedavi prosedürüyle yumurtaları topluyor. Cleveland Clinic Fertility Center’daki Üreme Endokrinolojisi ve İnfertilite Uygulaması’nın başhekimi Dr. Mindy Christianson, işlemin 10 ila 30 dakika sürdüğünü ve çoğu kadının ertesi gün işe dönebildiğini söyledi. Embriyolog, yumurtaların daha sonra döllenmek için yeterince olgun olup olmadığını kontrol ediyor. Ardından yumurtalar, sıvı nitrojen kullanılan hızlı dondurma işlemi olan vitrifikasyona tabi tutuluyor ve hasta kullanmaya hazır olana kadar saklanıyor. Yumurta dondurma nispeten yeni bir yöntem olduğu için yumurtaların tam olarak ne kadar süre saklanabileceği bilinmiyor ancak onlarca yıl dayanabileceği düşünülüyor.
YAN ETKİLER VE NADİR GÖRÜLEN RİSKLER
Doğurganlık hormonu enjeksiyonları bazı rahatsızlıklara yol açabilse de yan etkiler genellikle hafif seyrediyor. Bazı kişilerde ruh hali değişimleri, baş ağrısı, mide bulantısı veya sıcak basması görülebiliyor. Hormon enjeksiyonları sona erdiğinde bu belirtiler genellikle ortadan kalkıyor. Son derece nadir durumlarda, hormon enjeksiyonları ovarian hiperstimülasyon sendromu adı verilen bir durumu tetikleyebiliyor. Bu durumda yumurtalıklar şişebiliyor ve karın boşluğuna sıvı sızabiliyor. Hafif vakalar dinlenme, sıvı ve elektrolitlerle tedavi edilebiliyor; ciddi vakalar ise hastaneye yatış ve sıvı tahliyesi gerektirebiliyor.
MALİYET VE SİGORTA KAPSAMI
Meta ve Apple dahil bazı büyük teknoloji şirketleri yumurta dondurmayı çalışanlarına bir yan hak olarak sunuyor. Ancak çoğu sigorta, kanser tedavisi öncesi gibi tıbbi bir neden olmadığı sürece bu masrafı karşılamıyor. 2024’te büyük şirket çalışan sağlık planları üzerinde yapılan bir anket, planların yaklaşık yüzde 21’inin elektif yumurta dondurmayı kapsadığını ortaya koydu. Ocasio-Cortez bile sigortasının karşılamadığını ve bu işlem için para biriktirmek zorunda kaldığını belirtti. Fiyatlar değişkenlik gösteriyor ve binlerce dolara ulaşabiliyor. Yardımcı Üreme Teknolojisi Derneği Başkanı Dr. Jen Eaton, “Yaklaşık 10 bin ila 15 bin dolar civarında olduğunu söyleyebilirim” dedi. Yumurta saklama ücreti ayrıca faturalandırılıyor ve tesise bağlı olarak yılda yaklaşık bin dolara kadar çıkabiliyor.
KADINLAR NEDEN YUMURTA DONDURMAYI TERCİH EDİYOR?
Elektif yumurta dondurma, üreme sağlığı üzerinde daha fazla esneklik ve kontrol sağlayabiliyor. Anketler, kadınların birçok nedenden dolayı yumurtalarını dondurduğunu gösteriyor; kimileri çocuk sahibi olmadan önce okulu bitirmek, maddi olarak daha istikrarlı olmak veya kariyerlerinde ilerlemek isteyebiliyor. Hosseinzadeh, “Birçok kez, yakın zamanda doğurganlık planları yok ancak anne olmaya dair yoğun bir istek veya hayalleri var ve kariyer ya da eğitim gibi başka şeylerin peşinde koşarken bu onları zorluyor veya doğru ilişkiyi bulamadılar ve bunun yanlış bir ilişkiye razı olmak için bir neden olmasını istemiyorlar” dedi. Yale Üniversitesi antropoloğu ve “Motherhood on Ice” kitabının yazarı Marcia Inhorn, yüksek eğitimli, heteroseksüel, profesyonel kadınların ortaklık, hamilelik ve ebeveynliğin üç P’sini istediklerini ancak uygun, eğitimli ve eşit erkek partnerlerin olmadığını, bu nedenle beklerken doğurganlıklarını korumak ve uzatmak için yumurta dondurmaya yöneldiklerini ifade etti.
YAYGINLAŞAN UYGULAMA VE ARTIŞ
Eaton, yumurta dondurmanın son 10 yılda çok daha yaygın hale geldiğini söyledi. 2024’te Amerika Birleşik Devletleri’nde 39 binden fazla yumurta toplama veya dondurma döngüsü gerçekleştirildi; bu sayı 2014’te 6 bin 90’dı. Christianson, Beachwood, Ohio’daki muayenehanesinde ilgide bir artış gördüğünü belirtti ve hastalarının yaklaşık yüzde 25’inin yumurtalarını dondurmakla ilgilenen kişiler olduğunu söyledi. Ünlülerin yumurta dondurduğunu gördüklerinde ve arkadaşları bunu yapmaya başladığında daha fazla insanın geldiğini ifade eden Christianson, “Başkalarının yaptığını duyduklarında bu onların kararını ve ilgisini doğruluyor” dedi. İnsanlar artık daha geç yaşta çocuk sahibi oluyor. Üniversite diplomasına sahip ortalama bir kadın artık ilk çocuğunu 35 yaşından sonra doğuruyor; bu, onlarca yıl önce birçok kadının 20’li yaşlarında çocuk sahibi olduğu dönemden bir değişim.
DONDURULAN YUMURTALARIN KULLANIMI VE BAŞARI ORANI
Bir kişi yumurtalarını kullanmak istediğinde, yumurtalar çözülüyor ve bir partnerin veya donörün spermiyle tüp bebek (IVF) yoluyla dölleniyor. Şubat ayında yapılan bir araştırma, yumurtalarını donduran nispeten az sayıda kişinin bunları kullanmaya devam ettiğini ortaya koydu. Ancak araştırmanın ortak yazarı ve HRC Fertility’de üreme endokrinoloğu olan Dr. Mabel Lee, prosedür daha yaygın hale geldikçe daha fazla kadının bunu yaptığını söyledi. Lee, “Kendi pratiğimde bile, ‘Geçmişten dondurulmuş yumurtalarım var ve şimdi kullanmak istiyorum’ diyen insanların gelmesi daha sık hale geldi” dedi. Elektif yumurta dondurma, dondurma tekniklerinin iyileştiği 2013 yılına kadar deneysel olarak kabul ediliyordu. Daha önceki denemeler, dondurma sırasında buz kristallerinin oluşması nedeniyle yumurtalara zarar veriyordu; hızlı dondurma bu sorunun önlenmesine yardımcı oluyor.
Eaton, hastaların yumurta dondurmanın hamileliği garanti etmediğini hatırlaması gerektiğini vurguladı. Ünlülerin bu konudaki paylaşımlarının farkındalığı artırdığını ancak yumurta dondurmayı kısırlığa karşı basit bir sigorta politikası gibi gösterirlerse yanlış mesaj verebileceğini belirtti. Eaton, “Bu konuda artan farkındalık harika. Ancak insanları bunun bir garanti olduğunu düşünmelerine karşı uyarırım. Birçok ünlü ne yazık ki artık doğurganlıkları hakkında endişelenmelerine gerek kalmadığını aktarıyor” dedi. Dondurma yumurtaların korunmasına yardımcı olabilir ancak kişinin rahmi yaşlanmaya devam eder ve bu da hamilelik komplikasyonları riskini artırır. Hosseinzadeh, hastalarına yumurta dondurmayı bir tür sigorta planı olarak düşünmelerini söylediğini belirtti. Daha gençlerse, hazır olduklarında doğal yolla hamile kalabilecekleri için dondurulmuş yumurtalarını kullanmaları bile gerekmeyebilir. Hosseinzadeh, “Öte yandan, çok fazla beklemeyin” uyarısında bulundu.