ABD’li Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, Cumartesi gecesi aort damarındaki yırtılma nedeniyle hayatını kaybetti. Adli tıp kurumunun ön bulgularına göre ölüm aort diseksiyonu sonucu gerçekleşti. Uzmanlar, bu nadir görülen durumun çoğu vakada hayati tehlike oluşturduğunu belirtiyor. Aort diseksiyonu ani gelişen bir olay olsa da riski azaltmak için atılabilecek adımlar bulunuyor.
AORT DİSEKSİYONU NASIL MEYDANA GELİR?
Aort, kalpten pompalanan kanın vücuda dağılmadan önce geçtiği en büyük damardır. Michigan Üniversitesi’nden aort cerrahisi uzmanı Dr. Barbara Hamilton, aortun soğan gibi birçok katmandan oluştuğunu söylüyor. İç katmanda meydana gelen bir yırtılma, kanın damar duvarının katmanları arasına sızmasına ve hayati organlara ulaşmasını engelleyen “sahte bir geçit” oluşmasına yol açabiliyor. Vanderbilt Aort Merkezi eş direktörü Dr. John Trahanas ise yırtılmanın tüm katmanları birden etkilemesi durumunda bunun “kalbin patlaması” gibi bir etki yarattığını ifade ediyor. Aort diseksiyonu genellikle hiçbir uyarı olmadan aniden ortaya çıkıyor. Hamilton, “Zamanla yavaşça ilerleyen bir şey değil. Sürekli devam eden sinsi bir göğüs ağrısı yoktur. Ortaya çıktığında genellikle 10 üzerinden 10 şiddetinde bir ağrı olur” diye konuştu.
BELİRTİLER VE ACİL MÜDAHALE SÜRECİ
Uzmanlar, aort diseksiyonunun kalp krizi veya inmeyi andırabildiğini söylüyor. En sık görülen belirti sırta yayılan göğüs ağrısı. Yırtılma kanın vücutta yayılmasını engelliyorsa bacak ağrısı veya uyuşması da görülebiliyor. Bu kadar ani ve şiddetli bir olay olduğu için hastaların yaklaşık yarısı acil müdahale şansı bulamadan hayatını kaybediyor. Sağ kalanlar için hızlı müdahale kritik önem taşıyor. Trahanas, acil ameliyatın ilk birkaç saat içinde yapılması gerektiğini belirtiyor. Ameliyat olabilenlerin yüzde 80’inin hayatta kaldığını ancak her saatlik gecikmenin ölüm riskini yüzde 2 artırdığını ekliyor. Graham’ın ölümünden saatler önce Ukrayna’nın başkenti Kiev’den döndüğü ortaya çıktı. Trahanas, Graham’ın durumuna ilişkin ayrıntılı bilgisi olmadığını ancak Ukrayna’daki stresli bir görüşmenin tansiyonu yükselterek yırtılmaya neden olmuş olabileceğini söyledi.
RİSK FAKTÖRLERİ VE KORUNMA YOLLARI
Aort diseksiyonu erkeklerde daha sık görülüyor ve yaşla birlikte risk artıyor. Temelde yüksek tansiyonu olan kişilerde stresli durumlar tetikleyici olabiliyor. Adli tıp raporuna göre Graham’ın ölümü “arteriosklerotik kardiyovasküler hastalık” kaynaklıydı; yani atardamarlarda yağ ve kolesterol birikmesi de risk faktörleri arasında yer alıyor. Uzmanlar, aort diseksiyonunun bazen “kötü şans” olduğunu ancak ailede anevrizma öyküsü veya bağ dokusu hastalığı bulunan kişilerde yatkınlık görülebileceğini belirtiyor. Yine de önleyici adımlar atılabileceğini vurgulayan uzmanlar, tansiyon kontrolünün aort üzerindeki baskıyı azaltmada kritik olduğunu söylüyor. Yatkınlığı olan kişilerin taranması ve düzenli olarak aort uzmanına görünmesi öneriliyor. Hamilton, “Ortalama bir insanın bu konuda aşırı endişelenmesine gerek yok ama olduğunda ölüm oranı çok yüksek. Aile öyküsünü bilmek, değiştirilebilir risk faktörlerine dikkat etmek ve tansiyonu kontrol altında tutmak önemli” dedi.