Arjantin’in şık Buenos Aires semtlerinden birinde bulunan bir sushi restoranının vitrinindeki akvaryumda yer alan iki japon balığı, dışarıdan bakanlar için sıradan bir dekorasyon unsuru gibi görünüyordu. Ancak bir gün, cam bölmeyi daha dikkatli inceleyen biri, güneşe ve sokak gürültüsüne maruz kalan küçük tankın balıklar için uygun olmadığını fark etti. Bu farkındalık, Fede ve Magui isimli iki balığın kaderini tamamen değiştirdi ve Arjantin’de bir mahkeme tarafından haklara sahip duyarlı canlılar olarak tanınmalarının önünü açtı. Hayvanları türcülük karşıtı bir yaklaşımla koruyan ve 200’den fazla kurtarılmış hayvana ev sahipliği yapan Jaulas Vacías derneğinin avukatı Matías Trufero, “Yoldan geçen ve durup bakan herkes, bu koşulların balıklar için uygun olmadığını görebilirdi” dedi.
MAHKEMEYE YAPILAN BAŞVURU VE HUKUKİ SÜREÇ
Jaulas Vacías derneği, balıkların içinde bulunduğu koşulların Arjantin’de hayvanlara kötü muameleyi cezalandıran 14.346 sayılı yasayı ihlal ettiği gerekçesiyle mahkemeye başvuruda bulundu. Uzmanların yardımıyla hazırlanan hukuki dosya kısa sürede sonuç verdi ve mahkeme balıkların daha uygun bir ortama taşınmasına karar verdi. Trufero, restoran çalışanlarının bu karara itiraz etmediğini belirtti.
UZMAN GÖRÜŞÜ VE BALIKLARIN YENİ YAŞAMI
Kurtarma çalışmalarına katılan ve balıkları sahiplenmeyi teklif eden uzmanlardan Carlos José Aga, iki balığı cam bir fanusta tutmanın “neredeyse iki kutup ayısını saunanın içindeki bir kafese koymakla aynı şey olduğunu” söyledi. Fede ve Magui, 40 litrelik vitrinden alınarak Aga’nın evindeki 2 bin 500 litrelik dev akvaryuma yerleştirildi. Balıkların bakımı resmen sahipleniciye devredildi. Aga, balıkların astronotlar gibi olduğunu, kendi ortamlarında taşındıklarını ve yeni yere uyum sağlamaları için tüm hayati parametrelerin titizlikle izlenmesi gerektiğini ifade etti. “Şimdi çok iyiler” diye ekledi.
DUYARLI CANLI STATÜSÜNÜN ÖNEMİ
Trufero, davanın başında balıkların güvenli bir yere taşınmasının yanı sıra hukuken “özne” veya “duyarlı canlı” olarak tanınmalarını da talep ettiklerini anlattı. Yani balıkların yasalar önünde artık birer “nesne” değil, haklara sahip varlıklar olarak kabul edilmesini istediler. Bu karar, benzer koşullardaki hayvanların onurlu bir yaşam sürmesi açısından emsal niteliği taşıyor. Trufero, evde japon balığı beslemenin yasa dışı olup olmadığı sorusuna ise duruma bağlı olduğu yanıtını verdi. Yetersiz alan, yetersiz beslenme gibi kötü muamele içeren koşulların yasa dışı olduğunu, ayrıca egzotik türlerin yerel yaban hayatı yasaları kapsamında beslenmesinin yasaklanabileceğini belirtti.
EMSAL KARARLAR VE HAYVAN HAKLARI MÜCADELESİ
İnsan dışı bir hayvan adına açılan ilk habeas corpus davası 2005 yılında Brezilya’daki Suiza adlı şempanze için yapılmış, ancak hayvan kutsal alana nakledilmeden önce ölmüştü. Bu dava, Arjantin dahil diğer ülkelerde de benzer vakaların görülmesine yol açtı. Bunların en bilinenlerinden biri, Almanya doğumlu Sandra adlı orangutandı. 2014 yılında Buenos Aires Hayvanat Bahçesi’nde yaşayan Sandra, çevrecilerin açtığı dava sonucunda bir yargıç tarafından “insan olmayan kişi” ilan edilmişti. Kararda, iyi beslenmesine ve kötü muamele görmemesine rağmen teşhir edilmesinin ve esaret altında tutulmasının haklarını ihlal ettiği belirtilmişti. 2016’da Buenos Aires Hayvanat Bahçesi eko-parka dönüştürülmüş, Sandra ise 2019’da Florida’daki bir merkeze gönderilmişti.
YENİ BİR HUKUKİ DÖNEMİN KAPILARI ARALANIYOR
Trufero, bu hayvanların hukuk öznesi ilan edilmesinin önemini, bir eşya ya da nesne olarak görülmekten kurtulmaları olarak açıkladı. Zulüm ve kötü muamele durumlarında hayvanlar artık birer mağdur olarak kabul edilebiliyor, bu da geleceklerinin nasıl şekilleneceğini kökten değiştiriyor. Fede ve Magui’nin davası, evlerde ve iş yerlerinde yaygın olarak bulunan bu tür balıkların yasal koruma altına alınması için bir kapı aralıyor. Aga ise, “Hukuki hakka sahip bir özne, kendisi adına konuşacak ve yasayı uygulatacak insanlar olmadıkça kendisi için çok az şey yapabilir” diyerek, Fede ve Magui’nin yeni evlerine çoktan alıştıklarını sözlerine ekledi.