Avrupa’nın en hayati nehirlerinden bazıları, amansız sıcak hava ve yağış eksikliğinin yıkıcı etkisiyle benzeri görülmemiş bir krizle karşı karşıya. Su yolları bazı bölgelerde rekor düşük seviyelere gerilerken, krizin boyutu uzaydan bile net şekilde görülebiliyor. Uydu görüntüleri, kavrulmuş toprakların içinden geçen ve belirgin şekilde küçülen nehirleri gözler önüne seriyor; düşük su seviyeleri, normalde derinlerde gizlenen uzun kum setlerini ve geniş nehir yataklarını ortaya çıkardı.
TUNA NEHRİ MACARİSTAN'DA REKOR DÜŞÜK SEVİYEDE
Almanya’dan Karadeniz’e 10 ülkeden geçerek akan Avrupa’nın en uzun ikinci nehri Tuna, Macaristan’da rekor düşük seviyeye geriledi. Budapeşte’de su seviyesi pazartesi günü yaklaşık 10 santimetre ölçülerek 2018’deki 33 santimetrelik önceki rekoru kırdı. Kent, Orta ve Doğu Avrupa’yı kavuran yeni bir sıcak hava dalgasıyla bu hafta üç haneli sıcaklıklara hazırlanırken, seviyelerin daha da düşebileceği endişesi hakim.
Küçülen Tuna, Macaristan’da enerji krizine yol açtı. Ülkenin elektriğinin yaklaşık yarısını üreten ve soğutma için Tuna suyunu kullanan Paks nükleer santrali, düşük su seviyeleri nedeniyle reaktörlerinden yalnızca birinin devrede kalmasıyla yaklaşık yüzde 10 kapasiteyle çalışıyor. Nehir seviyeleri düşmeye devam ederse santralin tamamen kapanmak zorunda kalabileceğinden endişe ediliyor. Macaristan Başbakanı Péter Magyar, hane halklarına ve sanayiye akşam yoğun saatlerde elektrik tüketimini gönüllü olarak azalttıkları için teşekkür etti.
Romanya da enerji sorunlarıyla karşı karşıya. Ülkenin deniz kuvvetleri pazartesi günü, Cernavodă nükleer santralindeki çalışan tek reaktöre Tuna Nehri’nden su yönlendirmek amacıyla kayalıklarda patlayıcı kullandı. Ülkenin devlet su yönetimi ajansı, santrale daha fazla su yönlendirmek için Tuna’nın bir koluna kaya dolu iki mavna batırarak geçici bir set inşa etmeyi planlıyor.
Küçülen nehirler turizmi de etkiliyor ve bazı nehir kruvaziyerleri seferlerini iptal etmek ya da değiştirmek zorunda kalıyor. Geçen hafta Bulgaristan’daki Tuna’da bir yolcu gemisi kum setine oturdu. Nehir küçüldükçe tarihi eserler de gün yüzüne çıkıyor. Geçen hafta kuzey Bulgaristan’da antik bir mamuta ait olduğu düşünülen kalıntılar bulundu ve Sırbistan’da batık bir Nazi savaş gemisi ortaya çıktı.
REN NEHRİ'NDE NAVLUN KRİZİ
İsviçre Alpleri’nden doğarak kuzeye akıp Kuzey Denizi’ne dökülen Ren Nehri de kritik düşük seviyelerde. Nehir, gıdadan minerallere, kömür ve petrole kadar her şeyin taşınmasında kilit bir ulaşım arteri konumunda. İsviçre Federal Orman, Kar ve Peyzaj Araştırmaları Enstitüsü’nden hidrolog Massimiliano Zappa, Alpler’deki düşük kış kar yağışının yetersiz yağmurla birleşmesinin ve Ren havzasının büyük bölümünü etkileyen beş ayrı sıcak hava dalgasının nehir seviyelerinin düşmesine neden olduğunu söyledi.
Batı Almanya’daki Koblenz yakınlarındaki kritik geçiş noktası Kaub’da su seviyesi çarşamba günü yaklaşık 23 santimetre olarak ölçüldü. Bu yıl öncesinde rekor düşük seviye 2018’de belirlenen yaklaşık 24 santimetreydi. Nehir seviyeleri o kadar düştü ki ticari gemiler karaya oturmamak için yüklerini yüzde 80’e varan oranda azaltmak zorunda kalıyor. Bu durum tedarik zincirlerini aksatıyor ve nakliyeyi daha pahalı hale getiriyor.
Kimya şirketi Lanxess’in bir sözcüsü, “Mavna ile sevkiyatlar ciddi şekilde kısıtlandı ve gemiler önemli ölçüde azaltılmış kargo yüküyle çalışıyor. Bazı yükleme ve boşaltma noktalarına artık ulaşılamadığı için mümkün olan her yerde demir yolu ve karayolu taşımacılığına geçiyoruz” dedi. Batı Almanya’daki Köln kentinde ve Ren’in Almanya’dan Hollanda’ya geçtiği Lobith’te de rekor düşük seviyeler kaydedildi.
DİĞER AVRUPA NEHİRLERİ DE TEHLİKEDE
İtalya’daki Po ve Fransa’daki Loire nehirleri de dahil olmak üzere diğer Avrupa nehirleri de bazı bölgelerde olağanüstü düşük seviyelerden etkileniyor. Bilim insanları, bu rekor düşük nehir seviyelerinin gelecekte tekrar tekrar kırılabileceği uyarısında bulunuyor.
Reading Üniversitesi’nden iklim bilimi profesörü Richard Allan, “İklim ısınmaya devam ettikçe şu anda yaşadığımız hidrolojik aşırılıklar buzdağının sadece görünen kısmı olacak. Su kaynaklarını yönetmek giderek daha zor hale gelecek” dedi. Allan, bu aşırılıkları sınırlamanın tek yolunun “toplumun tüm sektörlerinde sera gazlarını hızla kesmek ve kısa vadeli yangın söndürmek yerine uzun vadeli politikaları desteklemek” olduğunu ekledi.