Eiko Toyama, 32 yıl boyunca eşinden ayrılmayı bekledi. 63 yaşındaki Japon kadın, 32 yıllık evliliğinin ardından eşinden boşanarak özgürlüğüne kavuştu ve bu kararını hayatının en mutlu anı olarak nitelendiriyor. Toyama, evliliği boyunca tüm ev işlerini ve çocuk bakımını üstlenirken aynı zamanda aileye maddi destek sağladığını, eşinin ise sosyal hayatından kariyer hedeflerine kadar her şeyi kontrol etmek istediğini söyledi. Çocukları büyüyüp kendi ayakları üzerinde durunca ve eşi henüz bakıma muhtaç olmayınca, 60 yaşında boşanma kararı aldı. Boşandıktan sonra hissettiklerini “Çok mutluydum, koşup her yeri dolaşmak istiyordum” sözleriyle anlatan Toyama’nın hikâyesi, dünya genelinde “gri boşanma” olarak adlandırılan 50 yaş üstü çiftlerin ayrılıklarının arttığı bir trendin parçası.
ASYA’DA GRİ BOŞANMALARDAKİ PATLAMA VE NEDENLERİ
Bu eğilim Amerika Birleşik Devletleri gibi ülkelerde görülmekle birlikte, insanların daha uzun yaşadığı Asya’da özel bir önem taşıyor. Güney Kore, Japonya, Hong Kong, Tayvan ve anakara Çin gibi ülkeler doğum oranlarının düşmesi ve yaşlı nüfusun artmasıyla demografik krizlerle mücadele ediyor. Gri boşanmalardaki artışın arkasındaki en büyük etkenlerden biri, muhafazakâr Asya toplumlarında uzun süredir kısıtlayıcı cinsiyet normlarıyla karşı karşıya kalan kadınlar. Japonya’da 2024 yılında onlarca yıllık evlilikten sonra boşanan çiftlerde boşanma başvurusunda bulunan kadın sayısı erkeklerin iki katı oldu. Washburn Üniversitesi’nden doçent Sangyoub Park, 1960’lı ve 1970’li yıllarda büyüyen kadınlar için boşanmanın “hayatın sonu gibi” algılandığını, ancak 20. yüzyılın ikinci yarısında daha fazla kadının iş gücüne katılması ve yüksek öğrenim görmesiyle bu algının değişmeye başladığını belirtiyor. X kuşağı (1965-1980 arası doğanlar) küreselleşen Asya’da Amerikan TV ve filmleriyle büyürken Amerikan değerlerini benimsedi; aile yükümlülüğü yerine kişisel tercihleri öncelemek, boşanmaya yönelik tutumların kademeli olarak değişmesine yardımcı oldu.
VERİLER VE YASAL REFORMLARIN ROLÜ
Güney Kore’de geçen yıl en az 30 yıldır evli çiftlerin boşanma sayısı, beş yıldan az süredir evli olan genç çiftlerin boşanma sayısını ilk kez geçti. Tayvan’da da uzun süreli evli çiftler arasında boşanmalar arttı. Hong Kong’da birden fazla hukuk bürosu gri boşanmalarda yükseliş bildirirken, anakara Çin’de yaşlı boşanmalarının sayısı son 30 yılda ikiye katlandı. Bu kısmen demografik bir durum: Yaşlanan toplumlarda daha büyük bir yaşlı havuzu olduğundan yaşlı boşanmaları da artıyor. Ancak yasal reformlar da büyük fark yarattı. Güney Kore, 2014 yılında gelecekteki emekli maaşları ve kıdem tazminatlarının mal paylaşımına dahil edilebileceğine karar verdi. Bu sayede evlilik boyunca tüm ev işlerini ve çocuk bakımını üstlenen bir ev kadını, eşinin çalışmasına olanak sağladığı için boşanma sonrası eşinin emekli maaşının bir kısmına hak kazanıyor. Japonya da 2007’de benzer bir reform getirdi. Bu önlemler, Asya’daki yüksek yaşlı yoksulluğu oranı göz önüne alındığında kritik önem taşıyor. OECD ülkeleri arasında Güney Kore, 65 yaş üstü yoksulluk oranında en yüksek sırada yer alırken Hong Kong da benzer bir seviyede. Ancak bu reformlara rağmen derin cinsiyet eşitsizliği devam ediyor. Toyama, “Kadınlar için boşanamamanın ana nedeni mali bağımsızlığın olmaması. Bir kadın tam zamanlı ev kadını olduğunda kocasını terk edip bağımsız olması çok zor” dedi.
UZUN YAŞAM VE YENİ BİR BAŞLANGIÇ: BOŞANMA SONRASI ÖZGÜRLÜK
Gri boşanmalardaki en büyük ortak faktörün uzun yaşam olduğunu söyleyen Park, “Fazladan 20-30 yıla sahip olmak yeni beklentiler yaratıyor. İnsanlar mutsuz, tatmin edici olmayan bir evlilikten ayrılmaya daha istekli. Boşanma artık bir başarısızlık değil, yeni bir bölümün başlangıcı” ifadelerini kullandı. Hong Kong’da yaşayan 50 yaşındaki Iman Lau, bu yeniden doğuşu bizzat deneyimledi. 14 yıllık evliliğinin ardından eşi tarafından boşanma talebiyle sarsıldı. “Hayatım boyunca boşanacağımı hiç düşünmemiştim. Bir organımı kaybetmiş gibi hissettim” diyen Lau, evlilikte kendini kaybettiğini ve sadece eşinin etrafında döndüğünü fark etti. Boşanma sonrası yeni arkadaşlar edindi, doğa sporlarına yöneldi, piyano çalmayı öğrendi ve seyahat etti. “Bir başına hayatın bu kadar muhteşem olabileceğini bilmiyordum” dedi. Toyama da benzer bir yolculuğa çıktı. 63 yaşında kendini “hayat dolu” olarak tanımlayan Toyama, TikTok’ta canlı yayın yapmaya, mesajlaşma uygulamasında danışmanlık vermeye ve yeni iş girişimleri kurmaya başladı. “32 yıl boyunca hiçbir şey yapamadım ama şimdi istediğim her şeyi yapabildiğim üçüncü yılımdayım” diye konuşan Toyama, zorluklara rağmen “Eski kocamla olmaktan çok daha iyi. Her şeyden önce özgürlük var” ifadelerini kullandı. İki kadın da çevrelerinin boşanma haberine tepkilerinde farklılık gözlemledi. Toyama’nın etrafındakiler çoğunlukla olumlu tepki verirken, Lau’nun yaşıtları boşanmayı tabu olarak görüp taziye ederken Z kuşağı gençler onu tebrik etti. Park, gri boşanmalardaki artışın milenyum kuşağı emekliliğe yaklaştığında platoya ulaşabileceğini ancak önümüzdeki on yıl boyunca ayrılıkların artmaya devam edeceğini öngörüyor. Lau, boşanma sürecindekilere seslenerek “Aslında bu dünya olağanüstü. Asyalılar genellikle boşanmayı hayatta bir leke ya da başarısızlık etiketi gibi görüyor. Ama bu doğru değil. Sadece kendinize daha canlı bir hayat yaşama şansı verin, yeter ki o adımı atmaya istekli olun” dedi.